Os médicos de familia atenden cada semana a 15.000 galegos que non chegan a cruzar as portas da súa consulta, porque entran por teléfono. Uns 19.000 máis foron avaliados por un especialista no último ano desde o centro de saúde, mentres o hospital de Santiago axudaba a atender a pacientes ingresados cun ictus a varios quilómetros. E é que hai medicina que se practica a distancia, e cada vez máis, porque a tecnoloxía está a achanar de tal forma o camiño que os profesionais se sorprenden de que sexa tan fácil andalo. Por iso, aseguran que isto só é o principio e prepáranse para entrar definitivamente nas casas.

Será co impulso ao plan do Sergas que pretende facer os fogares dixitais, e que se está poñendo a proba cunha iniciativa que permite seguir a evolución de persoas que reciben o alta con Epoc "enfermidade pulmonar obstructiva crónica" cando xa están en casa. É o programa TeleEpoc, estreado hai só uns días na área de Santiago e que xa se comezou a estender, apoiado nun dispositivo electrónico a través do que o enfermo responde a un cuestionario e sométese a medicións, que pasan á súa historia clínica electrónica.

«A idea é monitorizar a eses pacientes e confirmar que, cando se fai, reingresan menos», porque se poden detectar empeoramentos e controlalos a tempo», apunta Xullo García Comesaña, subdirector xeral de Ordenación Asistencial e Innovación Organizativa do Sergas. Por iso, coa previsión de incluír no programa a unhas 500 persoas ao ano, vixíase a evolución cada xornada e nas primeiras chámaselles a diario.

O Sergas pensa noutros proxectos «similares», aínda que este é o máis avanzado, e súmase a experiencias como a que desenvolve desde 2013 o complexo hospitalario da Coruña para outra das doenzas que centran os esforzos da atención non presencial, a diabetes. No seu caso ocúpase de quen padecen a xuvenil para realizar revisións a distancia, aproveitando un programa que permite acceder nun computador aos datos de glicosa e bombas que descarga o paciente en casa.

É o tipo de atención que pode facilitar a plataforma de comunicacións do programa Fogar Dixital, que está en fase de licitación coa previsión de que neste mesmo mes se formalice o contrato. Como explica García Comesaña, servirá de «canle de comunicación» entre a contorna do paciente e os profesionais sanitarios, para recoller e trasladar a información sobre a tensión ou a frecuencia cardíaca e o tratamento. Ademais, pode permitir unha comunicación «directa» cun facultativo.

É o futuro dunha telemedicina que, aínda que xa ten décadas, nunca estivera tan preto de despegar. E, como avanza, mesmo está a cambiar a terminoloxía. Por iso, o Sergas ha rebautizado como 'e-interconsulta' a atención non presencial máis estendida, esa en a que os médicos de familia trasladan un caso ao especialista a través da súa plataforma dixital.

Todas as áreas sanitarias utilízana nalgunha da vintena de especialidades para as que xa se emprega -da cirurxía vascular á neuroloxía-, aínda que as máis estendidas son dermatoloxía e oftalmoloxía. Sumadas todas, o Sergas contabilizou o ano pasado entre 18.000 e 19.000 'e-interconsultas', que superan nun 8% as de 2012 e son catro veces máis que as 4.400 de 2009. E aínda seguirán aumentando de forma «exponencial».

De feito, nalgunhas áreas converterase na vía de comunicación «case única» entre atención primaria e especializada. Ocorrerá de forma inminente co dermatólogo en Vigo e o endocrino na Coruña, de modo que, antes de enviar a un paciente ao hospital, o médico de familia trasladará o seu caso ao especialista coa 'e-interconsulta' e este decidirá se hai que derivalo. Para iso, co sistema que xa se usa agora, terán no computador a historia, os datos clínicos e até fotos ou probas.

«Teleictus xa forma parte da rutina; parecía máis complicado do que é»

A telemedicina permitiu ao Complexo Hospitalario Universitario de Santiago (Chus) salvar as distancias e, con elas, a saúde de moitos pacientes con ictus que ingresan nas urxencias do Salnés e O Barbanza. Foi a opción que comezaron a ensaiar en 2 010 en busca dunha fórmula para que eses enfermos non perdesen no tempo do traslado a Compostela a posibilidade de recibir un tratamento trombolítico de urxencia que pode reducir as lesións. E funcionou tan ben que o proxecto piloto converteuse en permanente. Dous anos despois, Teleictus é xa unha «rutina» que permitiu atender a 31 pacientes.

«Ao principio parecíanos que era moito máis complicado, pero é unha técnica moi moi sinxela», explica Miguel Branco, responsable da Unidade de Ictus do Chus. Desde ela, os neurólogos responden as alertas que envían O Salnés e O Barbanza cando teñen un paciente que podería recibir o tratamento fibrinolítico, e participan na súa avaliación por videoconferencia, ven as probas e seguen a hora e pico desa terapia especial. Despois, o enfermo trasládase ao Chus.

«Todos os pacientes valoraranse a distancia antes de ir ao endocrino»

Empezaron en marzo de 2013 polo preceptivo proxecto piloto, e acabárono tan «animados» que o programa que conecta a médicos de atención primaria co servizo de endocrinoloxía do complexo hospitalario da Coruña (Chuac) para resolver calquera dúbida sobre os pacientes cobre xa toda a área sanitaria desde novembro. Os profesionais da Coruña convertéronse así na avanzada dun sistema de traballo que se prevé seguir estendendo, fóra desa área e tamén dentro.

De feito, a xefa do servizo de endocrinoloxía do Chuac, Teresa Martínez Ramonde, adianta que nuns meses «probablemente todos os pacientes entren por esa vía» nas súas consultas, de modo que antes de chegar a elas serán avaliados a distancia aproveitando a 'e-interconsulta', unha fórmula coa que moitos casos se resolven xa no centro de saúde. E é que esa comunicación pensada especialmente para a atención dos diabéticos resulta «sinxela» e «benefciosa para todos». Por iso, Martínez augura que isto «é só o principio», e que facilitará ao especialista dedicar máis tempo a «quen necesita do hospital». Na experiencia piloto -só con tres centros de saúde- as consultas presenciais no Chuac reducíronse un 17%.