Máis de 1.000 millóns de persoas  utilizan a diario Facebook, segundo datos da compañía, cunha gran porcentaxe de xente nova. O uso de contidos racistas e discriminatorios preocupa á Unión Europea. Por iso púxose en marcha o proxecto "Internet: Creatively Unveiling Discrimination" (I:CUD), que elaborou unha guía para educadores e familias co fin de facilitar a creación de ferramentas e estratexias que combatan estes comportamentos na rede.

Como parte desta iniciativa, un equipo de sociólogos da Universidade Rovira i Virgil de Tarragona levou a cabo un estudo sobre as expresións de discriminación utilizadas polos mozos "con idades que van dos 17 aos 24 anos" en Facebook e chegaron á conclusión de que hai variacións neste tipo de contidos dependendo de se son compartidos por mozos ou mozas. Os resultados da investigación publicáronse na revista Comunicar.

Segundo explica a Sinc David Donas i Cid, investigador do Social and Business Research Laboratory (SBRlab) na universidade catalá e autor do principal do estudo, o obxectivo foi obter información acerca dos tipos de contidos discriminatorios creados por mozos e a súa propagación a través de redes sociais como Facebook.

En lugar de usar técnicas de big data, tan en boga nestes momentos, o equipo optou unha aproximación sociolóxica, "xa que unha simple extracción de datos podía conducir a resultados erróneos", di o investigador.

Para iso, deseñaron unha estratexia metodolóxica de detección de contidos discriminatorios en 493 perfís de Facebook procedentes de Reino Unido, Italia, Bélxica, Romanía e España "que son os países que participan no proxecto I:CUD­", o cal permitiu atopar 363 exemplos para a súa análise.

"Considerando os principios éticos e de privacidade de datos que deben rexer a investigación social, buscamos voluntarios no cinco países, en colaboración con entidades que teñen experiencia na loita contra a discriminación ou a desigualdade", sinala o sociólogo.

Entre estas institucións atópanse CEPS Projectes Socials (Barcelona), Fundatia PACT (Bucarest), Pour a Solidarité (Bruxelas), Collage-Arts (Londres), CIES (Roma) e o propio SBRlab. "Con iso "agrega Donas" quixemos garantir que o interese e a dedicación polo proxecto ía máis aló do analítico para incluír tamén unha dimensión ética e práctica".

Os investigadores accederon aos perfís de Facebook dos voluntarios "que foran previamente informados do obxectivo do estudo" e revisaron os contidos publicados durante o último ano. Os comentarios ou actividades considerados discriminatorios foron avaliados, analizados e categorizados.

Intensidade discriminatoria

Donas explica que fixeron unha análise minuciosa dos elementos dos contidos discriminatorios detectados, así como o tipo de actividade asociada: "Non é o mesmo crear contidos que reaccionar ante eles. Tamén se avaliou a intensidade discriminatoria do contido".

Como resultado, observaron algúns patróns diferenciais entre homes e mulleres novos que suxiren a existencia dunha forma feminina e outra masculina de comportarse en internet e un uso diferencial das redes sociais en relación coa discriminación.

No estudo destácase que os homes novos tenden á actividade directa, publicando e compartindo mensaxes con contidos máis claramente discriminatorios, sobre todo dirixidos cara a grupos étnicos e minorías culturais.

En cambio, elas utilizan estratexias de discriminación máis indirectas, aceptando e difundindo contidos doutros ("gústame") cunha menor evidencia do compoñente discriminatorio. As súas actitudes diríxense maioritariamente cara á situación sociocultural e a aparencia física, comenta o autor.

No borde do politicamente correcto

No traballo ponse de relevo tamén que os mozos varóns con menos estudos son os que verten máis contidos discriminatorios en Facebook, e as mozas universitarias, as que menos.

Ademais, os autores detectaron que hai certos tipos de discriminación que se poden esconder máis facilmente, entre eles, a aparencia física, a clase social ou a homosexualidade. Outros, como a etnia e a relixión, son  clasificados como altamente discriminatorios, en tanto que os temas de xénero sitúanse nun nivel intermedio. Todo iso, leva a que os primeiros sexan máis facilmente propagados na rede ao carecer do peso do estigma social ou quedar no bordo do "politicamente correcto".

As diferenzas inconscientes entre estas diversas actitudes discriminatorias poden dar algunhas pistas para entender como certos contidos se difunden facilmente. Facebook permite que algúns contidos poidan marcase como non apropiados e eliminados, pero se os usuarios só son capaces de detectar as formas tradicionais de discriminación, o resto pode sobrevivir sen dificultade, indica o estudo.

Donas subliña que aínda que son conscientes dos límites da súa investigación, os datos obtidos mostran a existencia dunha relación entre as diferenzas internas da mocidade e o seu comportamento online, o que abre unha ponte ao estudo doutros ámbitos de análises, como poden ser as diferenzas entre socialización, uso da linguaxe ou do poder.

"A vida online non deixa de ser un reflexo da realidade offline, coa diferenza de que as actividades poden ser rexistradas nun espazo que se converteu en público ou semipúblico, o cal axuda a darlles relevancia, visibilidade e permanencia. Seguimos movéndonos en internet dun modo similar a como o fariamos no mundo real, pero na rede as palabras non as leva o vento", reflexiona o investigador.