O acoso escolar non implica só agresións físicas e verbais. Tamén facer o baleiro ou rexeitar a un compañeiro de clase. Para previr este tipo de condutas, investigadores da facultade de Psicoloxía da Universidade Complutense de Madrid (UCM) desenvolveron o programa Mybullying, un cuestionario online de aplicación colectiva co que se xera un mapa da rede social da aula e indícanse pautas de intervención.

A ferramenta empezará a aplicarse a mediados deste mes en 700 centros educativos da Comunidade de Madrid, co obxectivo de poder amplialo aos aproximadamente 2.000 centros de toda a Comunidade durante o próximo curso.

'A aplicación da proba é sinxela e pódena realizar os titores mediante unha avaliación colectiva por grupos de clase na aula de informática', explica Javier Martín Babarro, profesor de Psicoloxía Evolutiva e da Educación da UCM e autor principal do programa.

Nuns dez minutos, os alumnos responden a preguntas como: 'Quen son os teus amigos dentro de clase?', 'Con quen te xuntas habitualmente?'', 'Con quen non adoitas relacionarte?'', 'A algún compañeiro ou compañeira, péganlle ou maltratano fisicamente'?', 'Íllano, rexeitano e/ou falan mal del ou ela?'' ou 'Fancho a ti?''

Con estas respostas, a ferramenta xera un mapa social de clase no que se representan os posibles casos de acoso escolar. Cada alumno represéntase cunha icona e agrúpase en función das respostas dadas nos cuestionarios, de maneira que se presentan os subgrupos formados na aula, e os alumnos illados e rexeitados. Estes estudantes que se atopan separados son os susceptibles de sufrir acoso escolar.

'Tratamos de que os centros poidan intervir a partir deste mapa, tanto nos casos de detección temperá como nos xa establecidos', afirma Martín. 'A ferramenta xera un informe no que se indica ao departamento de orientación do centro escolar como realizar un procedemento de axuda entre iguais', engade.

Apoio entre compañeiros

Esta axuda entre iguais implica que colaboren os estudantes prosociales e con alto status no grupo. Tamén se pide a colaboración de amigos ou compañeiros do alumno excluído cos que teña certa afinidade. 'O obxectivo principal é que senta apoiado e con apoio dentro do grupo, creando unha rede social que se manteña no tempo', destaca o investigador.

Para conseguir a colaboración destes estudantes elixidos, o titor e o orientador do centro falarán con eles, recalcándolles que un compañeiro o está pasando mal e que recorren a eles porque son alumnos fortes, respectados e que caen moi ben en clase.

'A vosa axuda neste problema é moi importante'; 'procurade non deixalo só', 'prestádelle un pouco de atención'; 'se alguén se mete con el, pedídeslle que non o faga con educación e firmeza', son algunhas das frases propostas polo protocolo para animar aos alumnos a que cooperen.

Tamén a colocación da clase serve para previr o acoso. Por iso, Mybullying propón situar ao estudante vulnerable entre os compañeiros elixidos, sen separar a estes dos seus amigos, para que todos estean a gusto.

'Aos alumnos aos que lles solicitamos a súa colaboración pódeselles compensar cunha maior atención e unha boa predisposición ante as súas demandas e intereses', propón Martín. Nalgúns centros onde se probou a ferramenta, a dirección envía unha carta aos pais destes estudantes informando da súa colaboración e mostrando o seu agradecemento.

Probada en miles de estudantes

A ferramenta pódese utilizar desde 3º de educación primaria até bacharelato, e baséase en modelos de avaliación similares a outros programas antibullying como o KIVA, desenvolvido en Finlandia en máis de 1.000 centros educativos.

Está previsto que se empece a aplicar a mediados deste mes en 700 centros educativos da Comunidade de Madrid. Previamente, entre 2005 e 2010, o programa púxose en marcha en 200 centros elixidos pola Consellería de Educación da Xunta de Castela e León. Desde 2010 a 2015, tamén por indicación da Xunta, aplicouse a 40.000 estudantes de primaria e secundaria, e desde setembro de 2015, a outros 10.000.

'O balance foi bastante positivo, porque nos permitiu acceder aos centros educativos para medir e observar bastante casos e poder expor un deseño de intervención', sinala o experto. A principal evolución do programa foi a mellora do software e a redución do número de preguntas que tiñan que responder os estudantes.