A aprendizaxe colaborativa aposta porque sexan os propios alumnos quen, ao cooperar uns con outros, xeren coñecemento. Na contorna virtual isto é posible mediante a interacción dos usuarios pero, como ben é sabido, non toda comunicación implica colaboración. Para saber se entre compañeiros está a colaborarse, por tanto, o profesor debe facer un seguimento. Con todo, no contexto da educación a distancia, onde non hai contacto visual e a cantidade de alumnos por clase pode chegar a ser moi elevada, esta tarefa pode resultar moi complicada.

Investigadores do Departamento de Intelixencia Artificial da UNED e a Universidade Politécnica de Valencia desenvolveron unha ferramenta informática que valora a colaboración entre estudantes dun curso virtual durante o desenvolvemento das distintas actividades. Desta forma búscase fomentar a cooperación, que os alumnos se impliquen neste tipo de tarefas e, sobre todo, que saiban como está a funcionar o proceso de colaboración. Para iso, o programa expón cales foron as causas ou os motivos que lle levaron a emitir o seu diagnóstico, o que permite ao profesor facer as suxestións que estime oportunas e ao alumno sacar as súas propias conclusións: 'nunha clase tradicional basta con botar unha ollada para saber se os alumnos están a colaborar entre eles, é dicir o profesor ten certo control visual da situación; no contexto da educación a distancia isto non ocorre e, ademais, algúns cursos poden superar facilmente o cinco mil estudantes así que o seguimento faise realmente difícil' sinala Antonio Rodríguez, profesor da UNED e autor principal do estudo: 'Ao realizar automaticamente esta tarefa, a ferramenta que presentamos reduce a carga de traballo do docente e axúdalle a formarse unha idea de que problema podería ter o alumno, para facer unha recomendación máis personalizada. Doutra banda, o programa móstralle ao alumno como deduciu que ten ese problema e permítelle así comprender de onde vén a recomendación que lle fixo o seu profesor'.

Rastrexar a participación

Os alumnos dun curso online, do mesmo xeito que ocorre no resto da web, van deixando pegadas constantemente. Practicamente todo o que fan queda rexistrado pero a maior parte desta información, considerada pasiva, non ten gran interese. A información activa, con todo, resulta moi útil para os científicos. Trátase de datos que revelan a participación dos usuarios a partir de determinadas accións como pode ser, neste caso, a intervención nos foros das materias ou o envío de mensaxes aos seus compañeiros.

O programa extrae este tipo de datos e busca un conxunto de indicadores sobre o estudante para facer unha análise e, a continuación, sacar unha serie de conclusións sobre o seu comportamento colaborativo: 'o uso de algoritmos de aprendizaxe automática permite analizar o conxunto de indicadores que se coñecen do estudante e obter información útil para o proceso de colaboración' comenta Antonio Rodríguez. Para adestrar estes algoritmos fixeron falta análises previas que foron realizadas sobre experiencias de aprendizaxe colaborativa na UNED.

Como resultado destas análises, detéctanse automaticamente catro escenarios posibles de recomendación: o alumno está a facelo moi ben, polo que non precisa ningunha recomendación. No outro extremo, o alumno non coopera e os demais están a traballar por el. Unha situación intermedia sería cando o alumno podería colaborar máis se se esforza un pouco. O último caso, quizais o máis interesante, dáse cando o estudante presenta unha actividade normal pero detéctase que non está a ter apenas contacto cos seus compañeiros e, por tanto, podería estar a ser ignorado. A interfaz do programa recorre a visualizacións en forma de diagramas e outros gráficos que axudan a comprender como se chegou a estas conclusións.

O software está deseñado para implantarse en programas de formación a distancia e outros cursos online que presenten un gran número de estudantes, como os MOOC (Massive Online Open Courses). Os expertos teñen previsto continuar optimizando a ferramenta e non descartan poida resultar útil noutras áreas afastadas do contexto educativo: 'No actual mundo a tecnoloxía axúdanos, ente outras moitas cousas, a socializar. Isto estase xa utilizando para crear contornas de colaboración tanto na educación como para outros usos. Por tanto. é importante independizar, sacar fóra, calquera aplicación da contorna tecnolóxica, que na actualidade envellecen con rapidez e cuxa compatibilidade con outros é reducida, para poder sobrevivir' conclúe o investigador.