Que pasaría se en lugar de 'disparar marcianos' puidésemos xogar a axudar a diagnosticar enfermidades desde o noso móbil? Cada semana a humanidade xoga a videoxogos máis de 3.000 millóns de horas. Unha pequena porcentaxe dese tempo bastaría para diagnosticar todos os casos de tuberculoses do mundo.

Aproveitar ese potencial é o obxectivo de TuberSpot, un xogo online que se lanzou o 24 de marzo, Día Internacional da Tuberculose. Os xogadores, sen necesidade de coñecementos previos, poden axudar a analizar imaxes reais de mostras de pacientes. TuberSpot foi desenvolvido por investigadores do Grupo de Tecnoloxía de Imaxes Biomédicas da ETSI de Telecomunicación da Universidade Politécnica de Madrid (CEI-UPM).

Cada ano, 10 millóns de persoas contraen tuberculose, unha enfermidade causada por unha bacteria que case sempre afecta a os pulmóns. Contáxiase polo aire. Se se diagnostica e se trata con antibióticos, é curable. A pesar diso, é a responsable de máis dun millón e medio de mortes cada ano: un neno morre por tuberculose cada medio minuto. A maioría destas mortes, máis do 95%, danse en países con poucos recursos. En España danse aproximadamente uns 10 casos diarios.

Nos países máis afectados por esta enfermidade non hai suficientes especialistas para estudar todas as mostras. Con todo, grazas ás novas tecnoloxías, é posible enviar imaxes para que se analicen de forma remota. 'Este experimento é unha proba de concepto que nos permitirá comprobar a viabilidade do telediagnóstico colectivo e establecer unha comunidade de cidadáns científicos capaces de axudar a diagnosticar tuberculoses online', afirma o Dr. Luengo-Oroz, investigador principal do proxecto. TuberSpot é a primeira campaña mundial de análise colectiva (crowdsourcing) de mostras de tuberculoses.

Detectar a tuberculose desde casa

A maneira estándar de diagnosticar a tuberculose é examinando ao microscopio mostras de esputo (fluído que se expulsa ao toser) para identificar e contar as bacterias que causan a tuberculose. É necesario que un especialista examine unha media de 100 imaxes, un proceso que pode requirir até 20 minutos. En TuberSpot este traballo repártese entre moitos xogadores. Durante o xogo vánselles mostrando imaxes reais de mostras, nas que teñen que buscar e 'cazar' as bacterias antes de que se acabe o tempo.

'A puntuación do xogo xérase comparando os bacilos detectados polo xogador cos bacilos previamente identificados por expertos', aclara Daniel Cadrado, programador do videoxogo. Tamén especifica que futuras versións incluirán imaxes non analizadas por profesionais coas que contribuír a diagnosticar novos casos. TuberSpot está dispoñible como app para Android e tamén para xogar online desde calquera navegador. Proximamente tamén estará dispoñible para iPhone.

Os investigadores xa demostraron cun xogo anterior, MalariaSpot, que o concepto funciona para as mostras de sangue con parásitos de malaria. Un só xogador é posible que se equivoque, pero descubriuse que ao combinar os resultados de 22 xogadores xogando sobre a mesma imaxe, obtíñase un resultado tan preciso como o dun especialista. Para chegar a esta conclusión estudaron os datos de máis de 12.000 partidas xogadas por voluntarios de 100 países distintos.

'Invístense millóns de horas ao día en todo o mundo xogando a videoxogos, principalmente a xente nova, o que lles converte en expertos dixitais. Unha pequenísima porcentaxe deste tempo podería ser suficiente para diagnosticar todos os casos de tuberculose no mundo. TuberSpot é un experimento moi sinxelo, que nos permitirá seguir explorando as oportunidades que poden ofrecernos os xogos colaborativos e as redes sociais para enfrontar temas de saúde global', asegura o doutor Luengo-Oroz, emprendedor social Ashoka.

Microscopia low-cost co móbil

A visión de TuberSpot aínda vai máis aló: desenvolver un sistema de microscopía-teléfono móbil para a telediagnose. Por primeira vez é posible a distribución de imaxes a través de internet desde zonas remotas, o que podería permitir deseñar un sistema rápido de tele-diagnose low-cost con posibilidades de expansión a gran escala. De feito, as imaxes das mostras do xogo foron dixitalizadas e transmitidas cun móbil axustado a un microscopio, un sistema de baixo custo deseñado para o seu uso en calquera lugar do mundo.

TuberSpot foi desenvolvido por un equipo dirixido polo doutor Miguel Luengo-Oroz, investigador do Grupo de Tecnoloxía de Imaxes Biomédicas da ETSI de Telecomunicación da Universidade Politécnica de Madrid - CEI Campus Moncloa e emprendedor social Ashoka.

O proxecto conta coa colaboración da Unidade de Apoio á Innovación e do Servizo de Microbioloxía do Hospital Clínico San Carlos, do Centro de Innovación en Tecnoloxía para o Desenvolvemento Humano da UPM (itdUPM), do Centro de Investigación Biomédica (CIBER-BBN), de APOPO e de Apps for Time. O proxecto foi parcialmente financiado pola Fundación Española para a Ciencia e a Tecnoloxía ' Ministerio de Economía e Competitividade.