Científicos da Escola Paulista de Medicamento (EPM) da Universidade Federal de São Paulo (Unifesp) desenvolveron un software que detecta expresións faciais relacionadas coas sensacións de dor en recentemente nados, que poderá axudar no coidado dos bebés e permitir intervencións máis áxiles e precisas.

Este programa informático foi concibido no marco da investigación titulada Desenvolvemento dun software para a detección da expresión facial da dor de recén nacidos, levada adiante por Ruth Guinsburg co apoio da FAPESP.

De acordo con Guinsburg, esta iniciativa xurdiu como consecuencia da dificultade á que se enfrontan os coidadores de recén nacidos nas unidades de terapia intensiva (UTI) para o recoñecemento e a avaliación dos sinais de dor.

"Esa subxectividade termina por dificultar eventuais intervencións, xa que existen diversos factores que poden levar aos recén nacidos a demostrar certas molestias non sempre relacionadas coa dor. A investigación torna factible un instrumento útil para o monitoreo da dor dos bebés na rutina das unidades neonatais", declarou a Agência FAPESP.

En nenos que aínda non son capaces de verbalizar, o recoñecemento da dor realízase con base a indicadores conductuais e fisiolóxicos, tales como respostas motoras sinxelas, as expresións faciais e o pranto.

O software concibido na Unifesp desenvolveuse con base á escala Neonatal Facial Coding System (NFCS), amplamente utilizada no recoñecemento dos movementos faciais de dor, convertida en linguaxe de computadora polos científicos coa colaboración do Departamento de Informática en Saúde (DIS) da EPM e de profesionais da Universidade de Mogi dás Cruzes.

Os mecanismos do programa empezaron a concibirse en 2009, logo de que o Comité de Ética en Investigación Científica da Unifesp aprobase do proxecto. Filmouse a 30 recén nacidos no Hospital São Paulo entre xuño e agosto de 2013.

"Foi necesario un traballo sumamente coidadoso coas familias para que non houbese desentendementos acerca da captación das imaxes tomadas durante procedementos dolorosos con indicación médica, tales como punción capilar, venosa ou arterial e inxeccións intramusculares ou subcutáneas, necesarios para o coidado dos neonatos e non realizados con fins de investigación", dixo Guinsburg.

Os bebés seleccionados tiñan entre 24 e 168 horas de nados, e non presentaban necesidade de ningún soporte de ventilación ou sonda gástrica nin padecían malformacións conxénitas. Os responsables dos mesmos asinaron unha declaración de consentimento para que se realizasen as capturas das imaxes que se utilizaron na investigación.

Durante o período de monitoreo, as expresións faciais fotografáronse en tempo real con tres cámaras situadas á esquerda, á dereita e arriba dos recentemente nados.

O software, baseado na identificación biométrica, mapeó e detectou 66 puntos dos rostros dos bebés, que logo se ceñiron a 16 puntos nodais principais a partir dos cales se seleccionaron aqueles que máis se movían cando se expresaba a dor aguda provocado por algún procedemento médico.

As distancias entre os puntos serviron de base para detectar as expresións faciais que, de acordo coa escala que se adoptou na investigación, demostran sinais de dor: fronte saínte, fisura palpebral estreitada, asuco nasolabial profundado, boca aberta e boca tensa.

Identificáronse 5.644 imaxes, unha media de 188 por recentemente nado. Posteriormente, os científicos testearon a concordancia entre as análises do software e os de seis profesionais da saúde experimentados no recoñecemento da dor neonatal e con especialización en neonatoloxía. Comparáronse tres imaxes de cada bebé: dúas rexistradas durante o período de repouso, sen dor, e unha durante procedementos dolorosos

"Observamos que o software non detectou expresións de dor nun 85% das imaxes tomadas mentres os bebés repousaban, sen que estivesen sometendos a ningún procedemento doloroso. En tanto, durante a realización dos procedementos, nun 100% das imaxes detectáronse expresións de dor mediante o emprego do programa, mentres que algúns profesionais identificáronas en tan só un 77% das fotografías", comentou Guinsburg.

Bebés enfermos

Para Guinsburg, a precisión con que o software detectou as expresións permite que este se erixa nun importante instrumento destinado a axudar aos equipos de saúde das UTIs neonatales.

"A dor do recén nacido sempre é visto por outro, depende dunha decodificación do coidador suxeita ao tempo dispoñible para o monitoreo e mesmo a factores máis subxectivos, tales como a empatía. A automatización deste seguimento pode contribuír para co benestar dos bebés e axudar no coidado, levando a intervencións máis asertivas", dixo.

Os científicos traballan agora na adaptación do software para o monitoreo de bebés enfermos, mellorando as cámaras e adecuando o sistema para o seu emprego á beira do berce.

Os resultados da investigación saíron publicados nun artigo de Tatiany Marcondes Heiderich, Ana Teresa Stochero Leslie e Guinsburg, todas do Departamento de Pediatría e Ciencias Aplicadas á Pediatría da Unifesp, na revísta Acta Paediatrica.