Desenvolver un sistema de comunicación alternativa para que as persoas con parálise cerebral poidan comunicarse e transmitir as súas emocións é o obxectivo final do proxecto Brain Polyphony, no que participan expertos da UB, o Centro de Regulación Xenómica (CRG), a empresa de investigación Starlab e o Instituto Hospital do Mar de Investigacións Médicas (IMIM).

O equipo de investigadores, de carácter interdisciplinario e liderado pola Dra. Mara Dierssen, xefa do grupo de Neurobioloxía Celular e de Sistemas do CRG, desenvolveu unha ferramenta que permite sonificar sinais cerebrais no marco dun proxecto que busca fomentar a transversalidade e multidisciplinariedade da investigación básica orientada aos pacientes e á sociedade, especialmente nun primeiro estadio. Para levar a cabo o proxecto, os científicos contan con voluntarios sans e tamén colaboran coa Asociación Pro-Persoas con Discapacidades Físicas e Psíquicas de Sant Cugat del Vallés (ASDI).

"No ámbito neurocientífico", explica Mara Dierssen, responsable do proxecto, "o reto que nos expomos con Brain Polyphony é ser capaces de identificar os correlatos electroencefalográficos, é dicir, a actividade cerebral que se relaciona con sentir determinadas emocións. A idea é traducir esta actividade nun son e utilizar este sistema para permitir aos pacientes comunicarse coas persoas da súa contorna". Este sistema de comunicación alternativo pode servir para a rehabilitación de pacientes; pero a sonificación podería ter outras aplicacións, por exemplo, para o diagnóstico. "Por suposto", prosegue Dierssen, "o reto tamén é tecnolóxico e computacional: debemos conseguir que tanto o dispositivo como o software que traduce estes sinais funcionen de modo que teñamos un sistema robusto e reproducible para poder ofrecer esta ferramenta a calquera paciente".

O son do noso cerebro

Actualmente existen sistemas de transducción de sinais (interfaces cerebro-ordenador) que se empezan a ensaiar en persoas con discapacidade; pero a maioría deles requiren control motor (por exemplo, utilizando o movemento dos ollos), o que supón unha gran limitación para algúns pacientes.

Polo momento, a nova ferramenta probouse con persoas sas e empezouse a ensaiar con pacientes, con quen os resultados están a ser sorprendentes. Até agora, este é o único sistema que consegue crear son baseándose nas emocións "medidas mediante sinais de electroencefalografía e resposta cardíaca", sen necesidade de control motor por parte do paciente.

A ferramenta tamén estivo presente na pasada edición do Sónar en Barcelona, onde, sumándose á expresión artística do evento, permitía aos usuarios escoitar a música que emitían as súas emocións. Neste sentido, o profesor Efraín Foglia, profesor do Departamento de Deseño e Imaxe da UB e investigador do Grupo de Investigación BR::AC. Barcelona, Investigación, Arte, Creación, detallaba: "O mero feito de ser capaces de ouvir 'falar' ao noso cerebro xa é unha experiencia complexa e interesante. Con Brain Polyphony somos capaces de escoitar a música que se emite directamente desde o cerebro. Unha nova forma de comunicación que adquire unha dimensión única se ademais isto permítenos lograr que as persoas con parálise cerebral poidan comunicarse".

A diferenza dos sistemas de sonificación de sinais cerebrais existentes, Brain Polyphony permite escoitar directamente as ondas cerebrais. "Por primeira vez", precisa David Ibáñez, investigador e xestor de proxectos de Starlab, "utilizamos o propio son das ondas cerebrais. Octavámolas (coma se as amplificásemos) até conseguir chegar ao rango audible do oído en humanos; polo que o que ouvimos é realmente o que está a emitir o noso cerebro. O proxecto persegue conseguir este son e identificar un patrón reconocible para cada emoción que podamos trasladar a un código de palabras. E todo isto sucede no mesmo instante e en vivo", conclúe.