Tecnoloxía solidaria: proxectos con alma que constrúen un mundo mellor

A tecnoloxía non só é unha ferramenta presente na maioría dos campos profesionais e de negocio. Tamén pode converterse nun gran aliado do compromiso social cos máis desfavorecidos e axudar ás persoas en áreas tan diversas como a saúde, os desastres naturais ou a emigración. E é que as ramas máis modernas da tecnoloxía a miúdo póñense ao servizo do ser humano para construír un mundo mellor a través de innovadores proxectos solidarios.

Disciplinas tan punteiras como as realidades estendidas, a simulación ou o desenvolvemento de aplicacións multiplataforma son as que van contribuír ao progreso e benestar das sociedades, polo que a importancia de contar con profesionais ben cualificados non é un asunto baladí. Así, centros universitarios como U-tad [3] ofrecen aos seus alumnos graos, posgraos e ciclos impartidos por profesionais en activo para especializarse nestas e outras novas materias do mundo dixital.

Durante a súa formación, moitos alumnos do centro participan en iniciativas solidarias como as que imos ver a continuación.

 

Axudar a nenos con TEA a desenvolver habilidades sociais

Segundo a confederación estatal Autismo España [4], o Trastorno do Espectro do Autismo (TEA) afecta ao neurodesenvolvemento e ao funcionamento cerebral, dando lugar a dificultades na interacción social, así como na flexibilidade do pensamento e da conduta. Neste contexto, a realidade virtual e as aplicacións que estimulan a comunicación están a axudar a mellorar a calidade de vida das persoas con autismo.

Dorothy Strickland, investigadora e especialista en temas de aprendizaxe, foi pioneira cando no seu estudo de 1997 "Realidade Virtual para o Tratamento de Autismo" [5] asegurou que os pequenos poden ser adestrados en contornas virtuais para despois trasladar o aprendido a un escenario real.

Nel, participaron varios nenos que debían practicar o recoñecemento dun coche circulando por unha rúa virtual para aprender a deterse e cruzar sen risco. Co tempo, adquiriron as habilidades necesarias para reproducir un comportamento seguro na vida real ante situacións equivalentes.

Como Strickland, son moitos os investigadores e expertos que exploran solucións tecnolóxicas orientadas a facilitar a comprensión social e o recoñecemento efectivo da contorna. De feito, calcúlase que as apps educativas dispoñibles para persoas con TEA supera holgadamente o milleiro.

Daniel de la Iglesia, Juan María Jusue e Guillermo Tuvia son alumnos do Ciclo Formativo de Grao Superior de Desenvolvemento de Aplicacións Multiplataforma (DAMP) [6] de U-tad que están a colaborar no proxecto TEAyudamos do Hospital de Fuenlabrada. En concreto, traballan no desenvolvemento dunha aplicación que permite escoller aos pequenos hospitalizados os seus menús diarios e comunicarllo ao persoal sanitario nas horas das comidas.

"A aplicación que desenvolvemos está feita completamente con imaxes e pictogramas cos que os nenos con TEA están familiarizados. Desta maneira, a información é comprensible para eles, poden ser un pouco máis autónomos e facilítase a comunicación entre persoal sanitario, paciente e familiares", explica Daniel de la Iglesia.

"En U-Tad sabemos que, para poder servir en áreas de alta esixencia como son as de sector servizo, as ferramentas que se desenvolvan deben ser as mellores en funcionamento técnico e en comodidade de uso", apostila Jonathan Bar Magen Numhauser, profesor do ciclo.

"Os nosos alumnos aprenden Swift iOS en MAC para iPhone, Android Kotlin Java, Firebase, xestión de bases de datos, ademais de electrónica con Arduino e Rapsberri... Proxectos como TeAyudamos, CityAlert -para alertas en tempo real na cidade- ou Axuda adopción de animais motívannos cada día para formar a excelentes profesionais e sobre todo grandes persoas", engade o docente.

 

Realidade virtual ao servizo da psicoloxía

Grazas á súa capacidade de inmersión, a realidade virtual é enormemente útil para a rehabilitación de diferentes tipos de fobias e trastornos. Erika Guijarro [7] é psicóloga experta en trastornos de ansiedade e tratamento dos mesmos con realidade virtual. Este tipo de terapia, na que tanto paciente como especialista poden controlar o nivel e tempo de exposición, así como a cantidade e o tipo de estímulos cos que o paciente ha de traballar en cada sesión, está a dar excelentes resultados.

Especialmente útil demostrou ser en trastornos de interacción ou comunicación social, como é o caso da síndrome de Asperger, un trastorno do espectro autista que fai que os seus afectados mostren dificultades nas súas habilidades sociais, de conduta ou comunicación.

O proxecto CicerOn, que desenvolven investigadores, doutores e estudantes de U-tad  a través de técnicas de gamificación, axuda a estas persoas para diminuír o medo, a ansiedade, a fobia ou o rexeitamento que lles provoca falar en público usando a realidade Virtual como ferramenta de adestramento.

Gregorio Iniesta é alumno do máster en Computación Gráfica, Simulación e Realidade Virtual de U-tad [8]. Asegura que a realidade virtual "permite ao psicólogo presentar aos pacientes situacións moi concretas (...) pode controlar a experiencia en función das reaccións do paciente e este ten a seguridade de que en calquera momento pode quitarse as lentes e saír de aí".

Segundo Iniesta, a cualificación en Computación Gráfica posibilita entender como funcionan estas aplicacións a un nivel moi complexo, melloralas e aproveitar de forma óptima os dispositivos que hai no mercado. "As persoas con Asperger son bastante diferentes entre elas e téñense que enfrontar a retos, xeralmente sociais, moi diversos. O obxectivo de CicerOn é conseguir que superen as súas dificultades á hora de realizar exposicións ou discursos en situacións de tensións" manifesta o mozo.

Por outra banda, fai mención dos beneficios que lle reportou participar nesta iniciativa: "aprendín a cooperar con expertos de todas as áreas, dos que puiden aprender moito. Tamén conseguín achegarme aos desafíos aos que se enfrontan e aprendín a achegar o meu gran de area para facerlles a vida máis fácil desde a miña profesión como enxeñeiro especializado en gráficos e realidade virtual".

 

Prevención de desastres naturais

En 2015 a ONU deseñou un videoxogo de carácter pedagóxico [9] para ensinar a mozos de entre 9 e 16 anos como introducir medidas preventivas ante o risco de catástrofes naturais como un tsunami, un furacán, un terremoto, un incendio forestal ou unhas inundacións. O seu obxectivo era concienciar ás futuras xeracións da necesidade de adaptación que debe levar a cabo en moitas zonas costeiras como consecuencia do cambio climático e o aumento do nivel do mar.

Na actualidade, moitas Ong traballan sobre o terreo, en lugares que son considerados "puntos vermellos", e a contribución tecnolóxica está a ser moi frutífera neste caso. Alejandro Guerrero e Miguel Ángel Ballesteros estudan un programa de Experto en Desenvolvemento para Realidade Virtual, Aumentada e Mixta en U-tad [10] e colaboran coa ONG InteRed [11].

Están involucrados nun proxecto de sensibilización sobre a prevención de desastres naturais en Filipinas. Desenvolven unha app para visualizar posibles escenarios e cuantificar as necesidades de intervención. Aitziber Barrueta, responsable de proxectos en África e Asia para InteRed, comenta que este proxecto, que apoia a Axencia Española de Cooperación Internacional para o Desenvolvemento (AECID), persegue reforzar a eficacia da prevención nas escolas ou nas comunidades agrícolas e pescadoras.

A realidade virtual ofrece unha inmersión e navegación moi novas ao permitir vivir unha experiencia única en primeira persoa. "É unha tecnoloxía moi educativa e construtiva para mostrar e captar a atención, a través dun mundo virtual, dunha realidade como é a de vivir un desastre natural", sostén o cooperante.

Desde a ONG, aseguran que o traballo dos alumnos de U-tad suponlles un grande apoio para instruír en prevención ás autoridades con sistemas de alerta temperá e xestión do desastre unha vez que este ocorreu.

A función de Ballesteros é xerar, mediante programas 3D, todas as escenas e obxectos susceptibles de aparecer da forma máis realista posible. "Tamén recreo os distintos fenómenos naturais (fume e lume) a través de animacións e sistemas de simulación de dinámicas de fluídos", aclara o estudante, que ademais é artista 3D e deseñador de videoxogos.

O seu compañeiro Alejandro encárgase igualmente de modelar en 3D os obxectos, así como unha parte da contorna, e de crear os efectos especiais ambientais. Ambos resaltan o valor da súa preparación académica de cara ao mercado laboral, xa que "o mundo da VR/AR/MR é o futuro e agora o momento de entrar nel", asevera Guerreiro.

Polo seu lado, Edgar Martin-Blas, CEO de Virtual Voyagers e profesor do programa Experto en Desenvolvemento para Realidade Virtual, Aumentada e Mixta en U-tad [10], dirixe o proxecto. Sostén que o maior reto do mesmo está na integración de FX (lava, terremotos, inundacións, etc.), no que precisamente traballan os alumnos de U-Tad. Serán eles quen, finalmente, permitan estar, literalmente, no lugar onde ocorren de forma recorrente catástrofes naturais.

 

Educar en valores como a concienciación ou a empatía

Ao consumir diariamente noticias de atentados e guerras a través dos medios, os espectadores chegan a insensibilizarse e percibilas como algo alleo. Para combater este problema, educar en valores como a empatía resulta fundamental. Unha enquisa [12] recente realizada pola organización sen ánimo de lucro Common Sense [13] en Estados Unidos desvela que a realidade virtual tamén fomenta a empatía nos nenos.

De feito, o uso da realidade virtual nas aulas [14] é un recurso cada vez máis popular que pode aplicarse a calquera nivel e materia para que os alumnos se mergullen en escenarios dixitais en primeira persoa e poidan exploralos e interactuar con eles. Desta forma, os estudantes personalizan a aprendizaxe e adquiren competencias emocionais e sociais.

Jesús Maior cursou o Máster Universitario en Computación Gráfica, Simulación e Realidade Virtual [8] de U-tad e actualmente realiza o seu doutoramento sobre os métodos de interacción e locomoción en contornas virtuais. Tamén dirixe en U-tad o Proxecto Cinzas, unha experiencia de realidade virtual móbil para axudar ás persoas a empatizar cos migrantes e o sufrimento provocado polas guerras.

"Somos Malú, un neno que de pequeno viviu no medio da guerra de Siria e viu como aos seus familiares lles ocorrían cousas realmente malas. A historia é narrada cando xa foi adoptado por unha familia española e certas situacións dentro da súa nova vivenda devólvenlle aos seus recordos máis crus", detalla Maior.

A formación práctica en últimas tecnoloxías impartida por profesionais en activo brinda aos mozos unha visión máis certeira do que funciona no mercado. Capacítaos para desenvolver o seu potencial na industria e os negocios. Pero, tamén lles abre as portas a novos campos de investigación e interacción social.

A súa participación nos innovadores proxectos solidarios que revisamos neste artigo non só lles fai crecer a eles en valores, senón que achegan o seu gran de area na transformación de sociedade, na maneira de experimentar e vivir a realidade que nos rodea.