Catro robots para tratar o alzheimer e o autismo

• A robótica social achega un compoñente emocional esencial en labores asistenciais e, nalgúns casos, consegue empatizar mellor que os humanos

O temor a que as máquinas nos substitúan nos nosos traballos xerou certa aversión cara á robótica. Unha coñecida teoría neste campo sostén que, canto máis se parece a nós un androide, maior é o noso rexeitamento cara a el. Con todo, moitas persoas con necesidades especiais atopan nalgúns robots ao amigo que non poden ver noutros humanos.

Paro

Paro non é unha foca calquera. Non é fácil atopala en Groenlandia, de onde procede a súa especie, e sería bastante estraño vela nun zoo. O seu hábitat natural é o colo de persoas maiores con necesidades especiais, fundamentalmente con demencia e alzheimer, aínda que tamén pode atoparse entre os brazos de mozos con autismo.

A foca robótica máis famosa do mundo, que apareceu en series como Os Simpson e Master of None, naceu hai 15 anos no Instituto Nacional de Ciencia e Tecnoloxía Industrial Avanzada de Xapón [3] como unha ferramenta terapéutica non farmacolóxica —así a recoñeceu a Axencia Estadounidense do Medicamento— que reduce a tensión e a ansiedade, activa a comunicación, favorece a autonomía e aumenta a autoestima.

“O seu tacto suave convida a acariñala e o seu peso, de dous quilos e medio, lembra ao dun bebé, o que evoca emocións positivas a pacientes que foron nais”, explica Rocío Alonso-Redondo, directora de comunicación de Adele Robots, a empresa que comercializa Paro en España baixo o nome de Nuka [4]. “Con todo, evitouse caer no seu deseño nunha imaxe infantil, xa que o seu uso está pensado para persoas adultas, aínda que teñan deterioración cognitiva”.

O robot segue coa mirada a quen lle fala por medio do sistema de intelixencia artificial que leva incorporado, detecta o tacto de quen lle acariña grazas aos sensores nos seus bigotes e barriga e interpreta se lle están tratando con agarimo. “Elixiuse un bebé foca porque non temos ningunha idea preconcibida sobre o comportamento deste animal, o que implica que o paciente non vai presupoñer as súas reaccións”, engade Alonso-Redondo.

A súa aparencia e a experiencia derivada do seu uso é o resultado do traballo conxunto de profesionais que exceden o campo da enxeñería. No seu desenvolvemento, participou un equipo multidisciplinar de artistas plásticos, pedagogos, psicólogos, profesores e expertos en comunicación.

Robot NAVE

Os investigadores do CSIC Manuel del León e Luis Miguel Martínez consideran que os autistas teñen menos dificultades para interactuar cos androides porque estes presentan patróns de comportamento sinxelos e facilmente identificables [5] que lles achegan seguridade.

A compañía francesa Aldebaran [6] descubriu este potencial oculto nos seus deseños con Nave. Trátase dun robot humanoide de 58 centímetros provisto de sensores táctiles, capaz de recoñecer voces, obxectos e caras e de interactuar con humanos mediante un sistema de intelixencia artificial.

Na súa caseta nunha feira científica, unha nai confesou á empresa que nunca vira á súa filla autista de dous anos responder ante un estímulo como o facía con aqueles androides. Desde entón, impulsaron o seu uso como ferramenta terapéutica en colexios e institutos.

Stephanie Shirley, fundadora de Priors Court, unha escola para nenos con autismo severo pioneira neste tipo de terapia, recoñeceu nunha entrevista á BBC que non todos respondían ao robot, pero os que o facían, relacionábanse con el de maneira sorprendente. “Vin como un alumno despedíase do robot cun bico; e falamos dun neno que normalmente non quere bicar nin á súa nai", dixo.

Leka

Leka é un robot esférico deseñado para nenos con necesidades especiais [7]. Os seus sensores permítenlle entender os estímulos que recibe e responder con luces e cores para que os mozos poidan participar dos xogos que lles propón mentres avalía os seus progresos. A súa pantalla emite dous grandes ollos e unha boca cos que expresa emocións que o neno poida comprender. A súa forma permítelle desprazarse por calquera estancia sen problemas.

Para facilitar a dinámica de xogo, Leka está vinculado a unha tablet, que tamén serve como control remoto. “Queremos que sexa o can guía de nenos autistas; coleccionar os datos que recollan os nosos robots e ofrecelos a pais, investigadores e terapeutas”, explica o responsable desta iniciativa, Ladislas de Toldi, nun vídeo promocional. “Podemos axudar a descubrir patróns que outras ferramentas de investigación non son capaces de recoller”.

De Toldi asegura que os xoguetes destinados a mellorar o desenvolvemento cognitivo non destacan por ser baratos e considera que o prezo polo que pensa comercializar o seu robot —algo menos de 700 euros— é razoable para que unha familia poida adquirilo e non teña que depender dun centro especializado en terapia infantil.

Tico

A empresa que comercializa Nuka, Adele Robots, desenvolve desde 2011 Tico, un androide social que favorece o diagnóstico de trastornos na linguaxe [8], déficit de atención e hiperactividade. Mediante unha serie de probas e cuestionarios que realiza grazas ao seu sistema de intelixencia artificial, Tico crea un vínculo afectivo que axuda a enriquecer as habilidades motoras, sensoriais e sociais de nenos con problemas.

O seu aspecto amigable (a súa cara componse exclusivamente de dous grandes ollos) convérteo nun robot polivalente: participa en campañas publicitarias e no ámbito educativo indistintamente. “O seu deseño pode lembrar a Johnny 5 da película Curtocircuíto, ou a Wall-E, segundo a que xeración pertenzas”, explica Alonso-Redondo. “Esta familiarización non é casual; está pensado para que se empatice con el con máis facilidade”.