Jesús Hernández-Galán, Director de Accesibilidade Universal e Innovación da Fundación ONCE

• Pola súa dedicación á Accesibilidade Universal e a Innovación na Fundación ONCE, e pola súa propia experiencia persoal, Jesús Hernández-Galán sabe o que necesitan as persoas con discapacidade para poder gozar da tecnoloxía e as actividades turísticas como o resto.
• Nuns días, a Fundación celebra un congreso para abordar estas necesidades, dar a coñecer as últimas novidades tecnolóxicas respecto diso e as mellores prácticas de entidades públicas e privadas.
• Antes, Hernández-Galán avánzanos que imos atopar nesta cita internacional, en que estado de evolución se acha o turismo accesible en España e como a robótica afectará á vida das persoas.

Os próximos días 27, 28 e 29 de setembro celébrase o II Congreso Internacional de Tecnoloxía e Turismo para todas as Persoas [3], por que é importante e necesario un encontro así?

Jesús Hernández: é necesario poñer encima da mesa e mostrar a todos os axentes que a accesibilidade é indispensable en campos tan importantes como son a tecnoloxía e o turismo. Ata que a accesibilidade sexa un aspecto máis, non algo ao que chegar no deseño e creación de produtos e servizos, é indispensable que sigamos organizando eventos tan importantes como este. A tecnoloxía e o turismo son dous sectores interrelacionados que se alimentan o un do outro e se todo o relacionado con eles está deseñado para todas as persoas, beneficiará á sociedade en xeral.

A presenza de axentes de todos os sectores, desde a formación, ata as empresas privadas, pasando polas administracións públicas, fai que todos poidan ensinar o que fan e aprender do que fan os demais. Este foro de intercambio enriquece de tal modo que o que se desenvolverá a partir del, aplicará novos coñecementos e corrixirá malas prácticas.

O lema desta edición é ‘Accesibilidade 4.0'. Baixo esta idea, que temáticas concretas vai tratar o Congreso e con que obxectivos?

Jesús Hernández: O congreso pretende mostrar como a tecnoloxía, os destinos turísticos intelixentes, os produtos e servizos melloran a vida de todas as persoas.

Entre os temas que se abordarán durante a celebración do encontro internacional figuran as tecnoloxías e servizos de acceso á información e a comunicación; a interacción persoa máquina; os produtos de apoio, e a teleasistencia e o telecoidado como consecuencia da prolongación da vida activa.

Tamén haberá espazo para mostrar o fogar dixital e seguir apostando pola vida independente; o emprego da robótica para favorecer a autonomía persoal, e a innovación para garantir o transporte de todas as persoas. Finalmente, abordarase o uso das tecnoloxías para promover as Smart City, para mellorar a aprendizaxe e para dar solución a cuestións como o turismo accesible.

4.0 poderían ser os 4 puntos cardinais esenciais da accesibilidade: 1) o Norte sempre son as persoas intrinsecamente involucradas; 2) o Sur é a perspectiva de dereitos para todos que nos impulsa; 3) o Leste é a innovación por onde amence a mellora sociotecnolóxica; e o 4) Oeste é a posta dos produtos e servizos para cada un na sociedade, é dicir, a transferencia. Accesibilidade 4.0 é o noso compás da accesibilidade que non ha de perder nunca o Norte.

En que medida a tecnoloxía está a cambiar a vida de quen ten capacidades diferentes?

Jesús Hernández: O acceso á información e ao coñecemento cada vez é máis universal xa que o acceso remoto a través dos medios dixitais xunto a Internet está a eliminar barreiras relacionadas coa mobilidade e a localización xeográfica da información. Á súa vez, os formatos dixitais permiten, dunha forma moito máis fácil, a transformación dos contidos a formatos multimodais, o que fai que cada vez máis os contidos se adpten ás capacidades do usuario. É a contorna a que se adapta ao usuario, non ao contrario.

Hai suficiente implicación por parte de administracións, fabricantes e empresas de servizos con respecto á aplicación da accesibilidade para todas as persoas nos sectores de tecnoloxía e turismo?

Jesús Hernández: Podemos dicir que estamos no bo camiño. No caso de España, se miramos 50 anos atrás, conseguimos moito, fixéronse moitas cousas para facilitar o acceso ao turismo a todas as persoas. Non é suficiente desde o momento en que dependendo das capacidades de cada persoa, é posible que non poidan realizar todas as actividades ou utilizar todos os servizos que saen ao mercado, xa sexan tecnolóxicos, turísticos ou de ambos. Con todo, podemos dicir que a actitude en todos os sectores é cada vez máis receptiva. Á vez que as administracións públicas seguen incorporando lexislación e regulación relacionada coa accesibilidade, tamén se coñecen casos entre grandes fabricantes onde as características de accesibilidade dalgúns dos seus produtos convertéronse en características importantes para a competitividade destes fronte á competencia.

Os avances tecnolóxicos permiten que os usuarios participen no deseño e desenvolvemento de novos produtos e servizos. As opinións, agora máis que nunca, son valoradas polos prestadores destes. E son tomadas en conta para a implantación de solucións con deseño universal.

Un dos aspectos fundamentais dos Destinos Turísticos Intelixentes é a súa Accesibilidade para todas as persoas. Queda moito camiño por percorrer neste sentido nos destinos turísticos españois?

Jesús Hernández: A Fundación ONCE publicará en breve o Observatorio da Accesibilidade Universal no Turismo en España, estudo que realizou unha análise da oferta e demanda do turismo para todas as persoas, incluíndo unha análise da xestión da accesibilidade dos destinos turísticos, así como un diagnóstico do estado da accesibilidade en infraestruturas, produtos e servizos turísticos.

Entre as conclusións do estudo enfrontámonos a unha realidade que demostra que é necesaria a conxunción de esforzos entre o sector público–privado a fin de entender a accesibilidade de forma global. En lugar deste enfoque, adóitase relacionar a accesibilidade coa área de urbanismo do destino, implantando de forma illada unha serie de solucións puntuais relacionadas co ámbito arquitectónico e urbanístico.

Outras incidencias que dificultan unha experiencia de uso accesible atopámolas nas canles de procura de información (primeiro requisito á hora de informarnos sobre o noso destino), dado que a maior parte das páxinas web dos destinos non cumpren coas condicións de accesibilidade necesarias para o seu uso. Doutra banda, a información sobre a accesibilidade contida nos mesmos non adoita conter o suficiente detalle para que sexa práctica.

Rechamante é o feito de que a información que ofrecen os portais non adoita coincidir coa realidade que avaliaron os técnicos nas visitas. Esta circunstancia tamén a comparte o sector privado, por exemplo, na información sobre accesibilidade que conteñen os distintos motores de procura por internet analizados.

En canto aos propios recursos e contornas turísticas corrobórase a aceptable implantación da accesibilidade principalmente a nivel físico sendo a incidencia máis destacada a escaseza de formación en atención a persoas con discapacidade en hoteis e restaurantes e mellorable en praias e oficinas de turismo.

Aspectos como a existencia de produtos de apoio, a información en formatos alternativos, ou a ausencia da sinalética obteñen unha baixa valoración.

Poderías destacar algúns exemplos de Destinos Turísticos Accesibles no noso país?

Jesús Hernández: a Fundación ONCE vén traballando con administracións públicas e outras entidades para a promoción e desenvolvemento de destinos turísticos para todas as persoas. Podemos falar desde cidades como Ávila, que recibiu o premio da Comisión Europea de Cidade Accesible, como pioneira na introdución da análise da accesibilidade en lugares patrimoniais e artísticos; de proxectos como o promovido pola Junta de Andalucía e realizado por Ilunion Consultoría para coñecer o grao de accesibilidade dos destinos andaluces, a través da elaboración e publicación dun Estudo e Guía de Destinos Turísticos Accesibles en Andalucía, onde se analizan cidades como Málaga, que acolle este congreso. Tamén en Andalucía, a Universidade de Xaén, xunto á Deputación de Xaén e a Fundación ONCE desenvolveu o proxecto “Ruta Inclusiva: o Renacemento do Sur”, coa creación dunha guía a cal é un documento informativo que permite ao visitante dispoñer de información real sobre a contorna e os edificios monumentais que se vai a atopar durante a súa visita ás cidades de Xaén, Úbeda e Baeza, baseando a súa metodoloxía nos criterios DALCO (Deambulación, Aprensión, Localización e Comunicación).

O desenvolvemento da robótica será clave en sectores como a industria e os servizos. Cal será o seu papel na mellora da calidade de vida de todas as persoas?

Jesús Hernández: Os servizos de asistencia persoal para persoas con necesidades de asistente persoal, no momento que poidan ser desempeñados por sistemas robóticos, implicarán unha maior cobertura de servizo 24×7 e por tanto a mellora da calidade de vida.

Existen tarefas cotiás que consomen unha gran parte do noso tempo e en caso de ter algunha discapacidade permanente ou temporal, non poden ser realizadas parcial ou totalmente. Exemplo destas tarefas son as propias do fogar. As empresas desenvolven produtos comerciais que atenden a estas necesidades. Exemplo disto son os robots aspiradora, como abrir a porta de casa co teléfono móbil ou manexar a lavadora sen tocala.

Podemos dicir que noutras contornas, como sería o caso da contorna laboral, a robótica cada vez máis está a asumir tarefas de risco para os seres humanos.

Ademais, no campo da medicina, os sistemas robóticos están a incorporar unha precisión en intervencións de cirurxía que permitirán cada vez máis abordar cirurxías antes descartadas por limitacións do ser humano.