A xente que depende do teléfono móbil para sobrevivir

Hai xente que se desengancha [3] do móbil e que mesmo renega del [4]. Pero para outros colectivos, o smartphone supón unha ferramenta vital que lles permite ter maior calidade de vida.

Por exemplo, os cegos. “Un móbil dános independencia, autonomía, privacidade e seguridade”, afirma Guillermo Hermida, director de CIDAT (Centro de Investigación, Desenvolvemento e Aplicación Tiflotécnica) da ONCE.

Outro caso real son persoas con autismo. “O smartphone resúltame imprescindible porque podo comunicarme con amigos de forma moi libre, xogar ou relaxarme tras un día duro”, confesa Adrián, un adolescente de 15 anos con Autismo/Síndrome de Asperger.

E unha combinación de ambas as posibilidades (autonomía e socialización) son as melloras que, para as persoas con síndrome de Down, supoñen a utilización dun smartphone.

O seu móbil é como o teu, pero o seu uso é diferente

Os dispositivos que utilizan este tipo de persoas son exactamente iguais que os que teñen o resto dos usuarios, aínda que con certas matizacións.

Adrián, por exemplo, fai unha vida que se parece moito á de calquera outra persoa, dado que o autismo non é unha incapacidade intelectual. Por iso, acode a un colexio ordinario, a actividades de lecer... “Isto implica que utilizan as tecnoloxías como calquera outra persoa: hai mozas/os moi afeccionados ao seu uso e outros aos que non lles gustan nada”, explica Miguel Lancho, coordinador de Autismo Burgos [5].

Adrián utiliza un smartphone e tablet como dispositivo de aprendizaxe e de lecer. Ademais, participa en varios proxectos relacionados coas TIC: First Lego League [6], TecnoArtea [7], participou no deseño do videoxogo A Viaxe de Elisa [8]…

Quizá por iso considera que o seu tablet e móbil son especiais “porque son meus e conteñen vídeos da miña serie favorita” e, como calquera persoa, extravialo pode supoñer perder todos os arquivos especiais que se gardan nel.

O prezo da accesibilidade

Mentres, Carlos, con síndrome de Down, ten agora un smartphone Samsung "porque me gustaba o deseño", pero utilizou diferentes marcas (como ZTE ou Alcatel). Segundo Down Madrid, a inmensa maioría das persoas con esta síndrome utiliza Android, xa que non adoitan ter que facer uso das opcións de accesibilidade que incorporan os sistemas operativos.

No caso das persoas con algún déficit visual, Guillermo Hermida lamenta que non todos os fabricantes de dispositivos lle den a mesma importancia á accesibilidade. Tanto iOS como Android incorporan capas que facilitan a súa utilización por parte de persoas con discapacidade visual, como TalkBack [9]. Pero, ao ser Android un sistema aberto, os fabricantes poden quitar determinadas utilidades. “Atopámonos con móbiles que, aínda que sexan Android, son moi pouco ou nada accesibles”, relata.

Segundo a súa experiencia, canto máis caro é o terminal, máis opcións de accesibilidade respecta. “Hai algúns fabricantes que non son nada accesibles. Casualmente, adoitan ser os que teñen prezos máis baratos”, denuncia. Samsung e Apple son, na súa opinión, os máis concienciados nesta materia. Por iso, desde a ONCE pelexan para que “calquera cego poida comprarse calquera terminal sen necesidade de ter que recorrer a terminais de alta gama como iPhone, xa que non todo o mundo pode pagar 800 € por el”.

“Podo relacionarme mellor”

¿En que cambiou a vida destas persoas coa chegada dos smartphones? En aspectos como as relacións persoais ou a autonomía.

Carlos leva utilizando tecnoloxía desde hai 15 anos, pero recoñece que grazas aos smartphones pode relacionarse mellor, tanto con familiares e amigos como cos seus compañeiros de traballo en Down Madrid [10]. No seu caso, foi o seu pai quen lle ensinou a utilizar o móbil. "Utilizo o smartphone habitualmente", cóntanos. "Antes tiña un móbil antigo, pero non me gustan porque non teñen Whatsapp. O smartphone axúdame a traballar, a estudar e a comunicarme cos amigos", resume.

Esta facilidade para relacionarse tamén é unha das cousas que máis valora Adrián, que asegura que o terminal “cambiou a miña vida bastante porque agora podo relacionarme mellor”. No seu caso, asegura que “é máis fácil, ás veces, falar con alguén por Whatsapp utilizando emoticonos para explicar o que quero dicir, que facelo en vivo e en directo, cando resulta máis difícil expresarse con claridade. En ocasións hai xestos e expresións difíciles de entender”, confesa.

Agora podo ter máis autonomía persoal

No caso das persoas cegas, o móbil achégalles seguridade e autonomía e melloroulles moitísimo a calidade de vida. Tanto que, cando fallan esas ferramentas que xa consideran básicas “xuramos en bable”, ironiza Hermida. “Sentímonos un pouco perdidos porque é como volver 30 anos para atrás e pedir a alguén que che lea as cousas. A sensación de que che falta información é moi duro, como depender dunha terceira persoa para que me de unha información que pode chegar sesgada non a propósito senón por descoñecemento quizais”.

Estes tres usuarios poñen o mesmo caso concreto de como o móbil lles resulta vital en determinadas situacións: cando se perden e utilizan o mapa para orientarse. Unha vez que o usuario sabe onde está, resúltalle máis fácil moverse. Así, Carlos explícanos que sabe como compartir a súa localización a través de Whatsapp cando algunha vez se perde. "Adoito chamar tamén á policía e aos meus pais, para que me busquen", cóntanos.

Desde Down Madrid coinciden en que o smartphone permitiu, sobre todo, dotar de máis autonomía ás persoas con síndrome de Down e, á súa vez, dar máis tranquilidade aos seus familiares e amigos. "A miña familia, a miña parella e os meus amigos están máis tranquilos e contentos desde que levo teléfono móbil, porque saben que en calquera momento pódeno utilizar e que me poden localizar. Estou máis seguro", explica Carlos.

As apps que non poden faltar

Cales son as aplicacións que máis utilizan estes usuarios para os que o móbil é unha necesidade?

En xeral, todos estes usuarios utilizan as mesmas aplicacións que o resto de persoas: correo electrónico, mapas, axendas... "Utilizo a axenda e a alarma para espertarme e avisarme se teño algo importante, como unha tarefa", explica Carlos, quen tamén utiliza a seu smartphone para escribir a amigos e familia e para facer cousas do traballo. "Tamén utilizo a cámara de fotos, pero non as redes sociais. Coñézoas, pero son perigosas", cóntanos.

Para Adrián, as aplicacións máis útiles son os videoxogos de Doutor Who [11], as aplicacións de contacto e redes sociais e “outros horarios que fago a través de diversas apps ou de documentos Word”.

Mentres, no caso das persoas con deficiencia visual, o uso das apps en moitos casos depende da accesibilidade do software. Whatsapp, Facebook ou myTaxi son completamente accesibles (esta última é unha aplicación que utilizan moitísimo as persoas cegas porque é totalmente accesible e permite notificar ao condutor esta peculiaridade. Ademais, envía o importe e percorrido realizado e permite o pago a través da propia app, polo que “non lle dou os meus datos nin o meu cartón e lévame o recibo en formato dixital”, explica Hermida).

Hai aplicacións específicas que serven para ver se hai luces acesas, aquelas detectan o importe do billete (pero non se é falso) ou Medicamento Accesible Plus [12], que escanea o código de barras do medicamento (tamén permite introducir o seu nome co tecledo) e facilita o prospecto en dixital para coñecer a dose e uso recomendado.

As menos sinxelas de utilizar serían as dos bancos, segundo a ONCE.

Todo sería perfecto se…

Aínda que estes usuarios consideran que o smartphone melloroulles a súa vida, tampouco é todo da cor de rosa. “Ás veces esquécense un pouco de nós”, laméntase o responsable da ONCE. “Fabricantes e desenvolvedores de apps deberían ter tamén en conta a accesibilidade para desenvolver os seus produtos. Está moi ben ter tecnoloxía, pero non podo utilizala cando faltan esas ferramentas que consideramos básicas”.

Ademais, Hermida tamén lamenta que os produtos accesibles sexan moi caros. “Non todo o mundo se pode permitir ter ter un iPhone, un Mac ou un mini iPad porque son ferramentas caras. Iso xera unha exclusión económica e tecnolóxica”, sinala. Recoñece que moitos outros cidadáns tampouco teñen o potencial económico para adquirir estes produtos, pero argumenta que “os que temos discapacidade visual temos que irnos obrigatoriamente a este tipo de ferramentas. Por iso fabricantes e desenvolvedores deberían manter esa accesibilidade”.

Aínda que no caso de Adrián celebra que grazas á tecnoloxía “relaciónome bastante ben”, tamén recoñece que é un risco porque “cando o pasas ben o tempo vai moi rápido e se queres estudar non che dá tempo". Con todo, tamén recoñece que o móbil lle axuda a estudar con aplicacións como a táboa periódica ou de horarios, que lle permiten organizarse e xestionarse mellor. "Ademais teño recordatorios que me axudan a controlarme cando me poño máis nervioso”.

Pero tamén hai cousas por mellorar. “Frústrame que se me gaste a batería demasiado rápido porque igual estou a xogar e apágaseme”. Seguramente nisto non se diferencia moito do resto de usuarios, pero si cando a aplicación ten moitos estímulos e van moi rápidos. “Síntome agobiado ao usala”, confesa. “Prefiro as apps que son máis claras e non teñen ruídos estridentes nin imaxes moi rápidas”.

Carlos é, dos nosos tres protagonistas, o que parece menos dependente do teléfono. "Como utilizo outra tecnoloxía, se non me funciona vou ao computador para poder escribir aos meus amigos e mandarlles un correo", asegura. Iso si, recoñece que non podería vivir "sen mandarlle Whatasapp á miña noiva" e que, tamén para o seu traballo, sería máis difícil estar sen o seu smartphone.