Medicamento e tecnoloxía, presente e futuro

Segundo un recente informe da Organización Mundial da Saúde (OMS), entre os anos 2000 e 2015 a esperanza de vida media no mundo aumentou cinco anos, e segundo as predicións do Instituto Nacional de Estatística (INE) en 2050 a cifra de persoas maiores duplicarase ata os 16 millóns en España, a metade serán maiores de 80 anos e case 200.000 persoas superarán os 100 anos.

Faise evidente a necesidade de recursos tanto estruturais como materiais e humanos, e faise necesaria a incorporación de tecnoloxía ao medicamento e asistencia, acuñando novos termos como telemediciña e teleasistencia, tanto para os diagnósticos a distancia (telehealth: telecardioloxía, teleoftalmoloxía, teledermatoloxía) como para a monitoraxe remota de pacientes, que actualmente están a ser atendidos e monitorizados tanto en unidades de urxencias dos hospitais como en centros de saúde.

e-Health: aplicacións para todos, para todo

Dentro do apartado de xestión podemos atopar diversas solucións, algunhas máis orientadas á xestión interna dun centro médico, a sistemas de información xerais, todas elas partindo dun sistema completo integrado e centrado no paciente.

Dentro do apartado de aplicacións para prevención atopamos grandes avances na mHealth e en uHealth (saúde ubícua), onde a nanotecnoloxía e a Intelixencia Ambiental xogan un papel fundamental. Podemos coñecer en calquera momento, en calquera lugar e en tempo real o estado biomédico do paciente na súa contorna habitual. Estes datos ben tratados poden permitir tanto ao médico de Atención Primaria como ao Especialista toda a información diagnóstica de interese, permitindo debuxar un escenario de hospital virtual na propia contorna do paciente.

Non pasará moito tempo en que teñamos dispositivos persoais e no noso domicilio con sensores que informen en tempo real a un centro de datos médicos, que xerará automaticamente alertas a médicos especialistas e recibiremos asistencia case baixo a súa propia demanda e non a do paciente como actualmente ocorre. Xa se están definindo novos termos relacionados coa rede de datos da nosa contorna, tales como BAN (Body Area Network), PAN (Persoal Area Network) e HAN (Home Area Network).

Ao acudir ao médico este coñecerá perfectamente os nosos datos biomédicos, o noso expediente médico, os nosos hábitos alimenticios, deportivos, etc. e desta forma poderá diagnosticar e tratar cada problema moito mellor.

E con máis tempo de madurez atopamos os tratamentos, con moitas innovacións en forma de novas patentes, produtos e servizos, avanzando cada día. Grazas ás TIC existe un auxe da cirurxía minimamente invasiva (CMI) laparoscópica, e da Cirurxía Robótica, cirurxías menos agresivas e de maior precisión con posibilidade de realización das mesmas a distancia, próteses fabricadas en 3D, materiais especiais para fins médicos ou aparellos electrónicos de todo tipo (auditivo, visual). Así mesmo as TIC potencian o desenvolvemento da biotecnoloxía, novos fármacos e a terapia xénica.

En definitiva, as TIC, ademais de mellorar a calidade asistencial xogan un papel moi importante na seguridade do paciente e van supoñer un aforro no consumo de recursos sanitarios (evitando duplicidades de probas diagnósticas) con redución dos erros médicos, evitando morbilidades asociadas a tratamentos non adecuados, e mellorando a asistencia mediante un medicamento baseado na evidencia (MBE).

É Internet un problema para os pacientes?

Segundo algúns informes, preto do 40% das consultas realizadas nos buscadores online en Estados Unidos, están relacionadas con temas de saúde. E esta tendencia repítese ao longo do mundo: Internet é a principal fonte de consulta en temas de saúde para os pacientes. De forma xeral, os pacientes interésanse nas prescricións médicas e os efectos colaterais, síntomas, diagnósticos, terapias e centros médicos.

Con todo, isto non pode confundirnos como pacientes. Na internet non todo é real, non todo é certo, e non podemos xogar cun tema tan delicado como a saúde nesta contorna. Ben utilizado mellora a información con que podemos contar, pero os profesionais son os médicos, e non se debe substituír a súa función.

Outro aspecto importante é a privacidade dos datos dos pacientes. As empresas de tecnoloxía enfróntanse a un problema serio: os datos médicos dos pacientes. Ata agora a solución pasa por utilizar en certos dispositivos a frase "non se trata dun dispositivo médico", mentres a lexislación actual o regula ou modifica.

Por Miguel Ángel García Cumbreras. Escola Politécnica Superior da Universidade de Xaén e autor do informe eHealth (tecnoloxía e medicamento) editado por CODDII.