Un sistema aumenta as posibilidades de manexar unha cadeira de rodas

O grupo de investigación BISITE da Universidade de Salamanca desenvolveu un sistema que se adapta a todas as cadeiras de rodas motorizadas do mercado e que permite que persoas con discapacidades moi diferentes poidan controlar por si mesmas movementos que non serían capaces de realizar en cadeiras convencionais. Desta forma, gañan independencia e permiten que coidadores ou familiares teñan unha importante descarga de traballo e a posibilidade de monitorizar a distancia os seus desprazamentos.

"As cadeiras convencionais con motor teñen un mando que require un esforzo físico que non todos os usuarios poden realizar, por exemplo, os que non poden mover as extremidades superiores ou o fan con dificultade", explica a DiCYT Gabriel Villarrubia, un dos responsables do proxecto. Non obstante, cos dispositivos que este grupo de investigación deseñou e que se poden adaptar a calquera modelo de cadeira as formas de controlar os movementos multiplícanse. A persoa que vai na cadeira pode dirixila coa voz ou poñéndose un casco que interpreta os seus xestos e pensamentos, mentres que un familiar ou coidador tamén pode manexar a cadeira dende interfaces externas, como un móbil, un comprimido ou un ordenador.

O proxecto, no que tamén participan os investigadores Juan Francisco de Paz, Daniel Hernández e Alberto López, resulta tan prometedor que se levou un premio no I Concurso Transfronteirizo de Prototipos Orientados ao Mercado, Prototransfer, unha actividade que se desenvolve no marco do proxecto internacional INESPO II. Unha das súas vantaxes é o seu baixo custo, xa que os compoñentes electrónicos básicos que desenvolveu o equipo e que se conectan por bluetooth poderían roldar os 150 euros. "É unha peza integrable e barata que se conecta ás baterías das cadeiras convencionais e cuxa instalación é moi sinxela", comentan.

O control de voz está pensado para os que non poden realizar movementos físicos. "Ten comandos para os desprazamentos, como avanzar, retroceder ou xirar, pero ademais permite ter conversacións coa cadeira, de maneira que se poden consultar as noticias ou a meteoroloxía, ordenar que se iluminen as luces que incorporamos ao sistema ou mandar un sinal de emerxencia á policía", apunta Gabriel Villarrubia.

A cadeira tamén se pode manexar a través dun móbil non só por parte da persoa que a ocupa senón tamén por un acompañante. Abonda con inclinar o teléfono cara a un lado ou cara a outro para indicar o desprazamento que se desexa realizar. A tablet é outra opción, coa que só sería necesario deslizar a man pola pantalla no sentido do movemento. Ademais, todas estas posibilidades son personalizables, é dicir, "o tipo de movementos ou a velocidade pódense adaptar ás necesidades de cada persoa".

Casco

Non obstante, o tipo de control máis innovador é o que ofrece o casco, que permite detectar calquera estímulo físico, como desprazar a lingua cara a un lado, apertar os dentes, pestanexar, abrir a boca ou realizar un aceno. Os investigadores pódenlle dar unha interpretación concreta a cada un destes movementos para que a cadeira se desprace ou active algunha das súas funcións. Como o resto dos compoñentes do sistema, tamén funciona por bluetooth.

Trátase dun innovador casco que xeralmente só se vende a universidades ou centros de investigación para proxectos de I+D e que moitos científicos están a utilizar para estudos relacionados coa psicoloxía ou a comunicación, como os patróns de condución ou cantas veces ri unha persoa ao ver unha película.

Non obstante, non só detecta movementos físicos. A través dos seus 16 electrodos rexistra a actividade eléctrica do cerebro. "Ao facer un cálculo matemático, pensar nunha situación que nos produce alegría ou noutra que nos provoca medo, os sensores que se activan son diferentes e iso estámolo a comprobar empiricamente", aseguran os responsables do proxecto. A partir de aí, pódese adestrar a persoa para que cada vez que queira desprazarse cara a un lado se concentre nun determinado tipo de pensamento. "Cun período de adestramento duns 30 minutos conséguense ata catro movementos", afirman.

Sensores

Aínda que os desprazamentos do usuario non sexan perfectos, o sistema incorpora ás cadeiras sensores de obstáculos, de maneira que se evitan choques e outro tipo de contratempos. Por exemplo, se se achega a unhas escaleiras, o sensor é capaz de detectar que hai demasiada distancia entre a cadeira e o chan e impide que continúe a traxectoria.

Por outra parte, o sistema tamén incorpora cámaras que nun momento dado poderían permitir coller o control remoto da cadeira por internet. "Se unha persoa sae e ten algún problema, un familiar pode conectarse a distancia e poñerse uns lentes que lle permiten ver a situación coma se estivese montado na cadeira e ordenar os desprazamentos axeitados", comenta Gabriel Villarrubia. Esta función tamén é útil como adestramento previo para calquera usuario da cadeira.

Ademais, o sistema pódese conectar con OpenStreetMap, un proxecto para editar mapas libres que inclúe entre os seus datos os pasos de peóns adaptados ás cadeiras de rodas, de maneira que se poden configurar rutas que inclúen os lugares máis axeitados polos que transitar. Así mesmo, o sistema estima a autonomía dos desprazamentos en función da carga da batería, é dicir, dille ao usuario ata onde pode chegar e debúxao nun mapa".