Un sistema portátil para monitorizar pacientes de párkinson ensáiase con 50 pacientes

Investigadores do CETpD da UPC están a coordinar un proxecto europeo de de telemedicina, chamado REMPARK (Persoal Health Device for the Remote and Autonomous Management of Parkinson's Disease), no que tamén participan Telefónica, o Hospital Quirón Teknon, e a Asociación Europea da Enfermidade de Parkinson (EPDA). O obxectivo foi desenvolver un sistema de monitorización e actuación portátil para identificar en tempo real o estado motor das persoas con párkinson. A iniciativa conta cun financiamento de cinco millóns de euros da UE.

O sistema, que está a ser ensaiado con 50 pacientes, tamén avalía en que fase se atopa o enfermo mentres camiña ou durante as súas actividades diarias e actúa cando a persoa sofre dificultades na marcha como retardación ou bloqueo. Trátase do proxecto europeo REMPARK (Persoal Health Device for the Remote and Autonomous Management of Parkinson's Disease), coordinado polo CETpD e cuxa finalidade é mellorar a calidade de vida dos pacientes con Parkinson.

No proxecto colaboran ademais varios centros de investigación e empresas de Alemaña, Portugal, Italia, Israel, Irlanda e Suecia.

Segundo os investigadores da UPC, REMPARK pretende determinar e cuantificar con alta fiabilidade os diversos síntomas que presenta a enfermidade, asociados aos estados motores, e facer un seguimento da súa evolución.

"Debido ás fluctuacións, o paciente non se atopa, ao longo do día, nun estado motor estable, senón todo o contrario e, nalgúns casos, o cambio é espectacular", sinalan.

O rexistro exacto destes datos por parte do paciente é case imposible. Dado que o tratamento do párkinson é sintomático, coñecer con detalle o estado motor do paciente é crucial para optimizar o tratamento e mellorar a súa calidade de vida. A partir deste coñecemento, o enfermo poderá ser supervisado de forma máis efectiva e será posible contemplar accións moito máis personalizadas e axustadas ás necesidades individuais e puntuais do paciente. O sistema REMPARK pretende actuar de maneira moi pouco invasiva e cunha elevada efectividade.

Por primeira vez en Europa, traballouse exclusivamente con datos ambulatorios sobre a enfermidade; é dicir, que o sistema se ensaiou con 50 pacientes desde a súa casa e non no laboratorio, en España, Italia, Irlanda e Israel. O proxecto finaliza o próximo 30 de abril, obtendo até agora uns resultados preliminares bos, que foron contrastados nas diversas probas piloto realizadas cos pacientes voluntarios dos devanditos países. Estes resultados presentaranse nun workshop o próximo 21 de abril, en Madrid. Durante a xornada valorarase a achega de beneficios tanto médicos como sociais e económicos.

A aplicación de REMPARK permitirá aumentar a independencia dos pacientes; mellorará a xestión da enfermidade, o tratamento e a rehabilitación dos pacientes, e previrá ingresos hospitalarios debido a caídas ou a inxesta inadecuada do medicamento. Se REMPARK se incorporase como ferramenta de diagnóstico e seguimento da enfermidade, contribuirá a mellorar o sistema sanitario europeo, proporcionando unha atención de maior calidade e máis personalizada aos pacientes de párkinson, e facendo un uso máis sustentable dos recursos públicos, indican os responsables.

Un cinto de material biocompatible

A parte fundamental do sistema REMPARK está formada por un sistema inercial que se incorpora na cintura mediante un cinto de material biocompatible, do tamaño aproximado dun teléfono móbil, equipado cun conxunto de sensores e con capacidade de procesamento e transmisión inalámbrica da información medida e tratada. Este sistema é capaz de detectar os parámetros sintomatolóxicos da enfermidade e determinar a fase na que se atopa o paciente en cada momento (fenómenos on-off, bloqueo ou doutros trastornos da enfermidade).

Os fenómenos on-off son fluctuacións do estado do enfermo durante o día, de duración variable e impredicible. Estes trastornos oscilan entre intres sen síntomas (fases on cando está baixo os efectos do medicamento) e outros nos que reaparecen a dificultade para camiñar e a lentitude e mesmo o bloqueo total da marcha (fases off que habitualmente se relacionan coa desconexión ou en nivel baixo do medicamento). O bloqueo é unha inmobilidade total do paciente cando inicia a marcha, que se presenta dun momento a outro e pode durar segundos ou varios minutos.

Estimulación sensorial

O sistema compleméntase cun subsistema de actuación que consta de estimuladores sensoriais auditivos e dun sistema de estimulación eléctrica (FES). Este último atópase nunha fase inicial respecto da súa aplicabilidade e efectividade.

Durante as probas piloto que se organizaron dentro do proxecto, a posibilidade de facer unha estimulación de tipo auditivo, mediante o uso de ritmos sonoros (auditory cueing), resultou efectiva.

O funcionamento baséase en proporcionar a estimulación auditiva a través dun auricular inalámbrico cando exista unha marcha alterada ou durante os episodios de conxelamento da marcha, ámbolos casos establecidos polo sensor de movemento. O equipamento persoal complétase cun teléfono móbil que ten varias funcións: conectar os sistemas de monitorización e de actuación; ser unha interface para a supervisión médica; responder a cuestionarios médicos de forma remota e, ao mesmo tempo, facer de ligazón co servidor de datos.

Nun segundo nivel, o sistema está formado dun servidor central onde se almacenan, procesan e analizan todos os datos dos pacientes para determinar a súa evolución. Actúa tamén como sistema intelixente de apoio á toma de decisións por parte do equipo médico supervisor.

Este proxecto é unha concreción de investigacións anteriores do CETpD, situado no Campus da UPC en Vilanova i a Geltrú, dentro deste campo. Desde 2008 este centro de investigación traballa no desenvolvemento de sistemas obxectivos de medida da sintomatoloxía da enfermidade, así como en ferramentas de apoio aos médicos para facilitar unha diagnose máis precisa da evolución da enfermidade. Estes sistemas están baseados en acelerómetros e xiroscopios para medir os parámetros asociados ao movemento das persoas.