Os nativos dixitais: educar tra-la pantalla

A medida que as tecnoloxías se amarran ao noso día a día e as novas formas de comunicarse redefínense, crece a fenda entre xeracións. Os nenos de hoxe, os «nativos dixitais», non necesitaron adaptarse: foi o mundo dixital quen lles deu a benvida.

Máis do 95% dos menores de 13 anos usa o computador a diario. En concreto, segundo o Centro de Seguridade en Internet para os Menores en España ("Protégeles"), o 78% dos nenos de 11 a 14 anos utiliza sistemas de mensaxería instantánea como WhatsApp ou Telegram. O 72% deles accede de forma habitual a redes sociais como Instagram ou Facebook, e o 23% publica fotos e vídeos de maneira continuada.

Aínda así, o informe de "Protégeles", "Menores de Idade e Conectividad Móbil en España: Tablets e Smartphones", deixa claro que o acceso ás tecnoloxías para os nenos ten que ser «canto antes, a condición de que isto suceda co acompañamento dos seus pais e estes estean decididamente implicados na súa formación».

Con motivo da necesidade de adaptación dos adultos á Rede e dunha aprendizaxe máis tardía e máis pausada, estes están á alerta das súas vantaxes e dos seus perigos. Con todo, os datos reflicten que educar aos menores no bo uso da Rede é aínda unha tarefa pendente dentro dos fogares. Só a metade dos pais, un 54%, fala cos seus fillos sobre as posibles consecuencias negativas de que visiten páxinas inadecuadas en Internet.

Un dato rechamante é que o 62% deles comprobe as páxinas visitadas polos seus fillos. En base a iso, dedúcese que os pais se preocupan máis que se ocupan; é dicir, preocúpanse máis por coñecer, a posteriori, os contidos aos que os seus fillos acceden, pero non se ocupan na mesma medida de transmitirlles que contidos son positivos para a súa aprendizaxe e por que.

Pór reixas ás xanelas?

Outros pais optan pola restrición, un mal remedio en opinión dos expertos, que coinciden en que non se trata de prohibir, senón de educar. «Podemos pór reixas ás xanelas da nosa casa, pero se non ensinamos ao noso fillo que é unha xanela e por que non debe saltar por ela, o máis probable é que o faga en casa dun amigo», explican desde a Oficina de Seguridade do Internauta. A disciplina e a censura tranquilizan a conciencia dos pais, pero non atallan a raíz do problema.

Neste sentido, que os adultos se movan nunha contorna descoñecida e que nunca vaian adquirir as mesmas destrezas non implica que os riscos aos que se enfrontan os seus fillos sexan distintos aos que tiveron que enfrontarse eles.

A experiencia de vida será sempre a mellor baza. Pero os distintos operadores tecnolóxicos tamén asumiron a súa responsabilidade para encarar os novos retos. Naceron, así, proxectos innovadores dirixidos tanto a pais como a fillos que pretenden facilitar a aprendizaxe e a prevención. Portais web como www.pantallasamigas.net [3] ou www.segu-kids.org [4] apostan pola pedagoxía para formar a unha cidadanía dixital responsable.

Outro exemplo é "Familia Segura", unha iniciativa impulsada por Kaspersky Lab, Fundación Alia2 e Re-Teatro que pon a disposición de todos os membros da familia consellos de ciberseguridade e dicionarios de redes sociais.

A nova aplicación "Movistar Protexe" tamén responde a moitas das preguntas que se fan pais e titores. Cun manexo moi sinxelo, a través da web www.protege.movistar.es [5] os pais poden configurar os dispositivos electrónicos da casa (até 10 segundo a subscrición que se comprou) e ter un informe da actividade realizada en internet e redes sociais de cada usuario. Ofrece a posibilidade de establecer horarios e recibir alertas, así como activar un "botón de pánico" para que o menor poida contactar cos seus titores en caso dun posible perigo.

«Non queremos ser o CNI dos nosos fillos», sostén Elena Valderrábano, Directora de Sustentabilidade de Telefónica. Todos os educadores e expertos están de acordo en que problemas como o cyberbulling ou o acoso a través das redes son máis fáciles de previr grazas a unha boa comunicación entre pais e fillos. «Débese provocar o uso de Internet como vía para obter máis información sobre os seus gustos e intereses pero sempre con pensamento crítico», engade Valderrábano.

A realidade é que o 90% dos nenos que sofren algún tipo de incidente nas redes non trasladan os seus problemas á contorna familiar. Para superar este obstáculo, advirte de que é un erro provocar o medo a Internet entre os pais: «Internet é unha ferramenta marabillosa que cambiou as nosas vidas e a maneira que temos de traballar, de estudar, de comunicarnos».

Neste contexto de cambio, as alianzas entre administracións públicas, empresas e terceiro sector son esenciais para protexer aos menores fronte a internet, un dos principais retos da sociedade contemporánea.