"O código aberto e a impresión 3D poden acabar coa desigualdade do sistema sanitario"

Nicolas Huchet converteuse en geek da impresión 3D por necesidade. En 2002, un accidente de traballo deixouno sen a man dereita, desde entón asegura que non lle gustan as películas de ciencia ficción. "Sempre aparecen personaxes con mans robóticas envexables e pregúntome por que non podo ter eu unha así", conta con humor este francés fundador de Bionico Hand, unha asociación que promove a tecnoloxía de código aberto para fabricar próteses máis baratas con impresión 3D.

"Cando descubrín que existían próteses de mans no mercado moito máis sofisticadas que as que cobre a Seguridade Social sentín unha gran decepción", explica Huchet, quen entón comezou a soñar con ter unha man robótica personalizada que puidese compararse en calidade aos modelos comerciais, pero sen ter que pagar os seus elevados prezos. Unha prótese capaz de articular o cinco dedos "pode chegar a custar entre 30.000 e 70.000 euros", conta o mozo.

O organismo francés cobre até o 90% do prezo das próteses mioeléctricas capaces de xerar a función de pinza entre o polgar e o resto de dedos. Aínda que a súa non se tratase da versión máis avanzada, das que permiten o movemento do cinco dedos, Huchet sentiuse "afortunado" de que polo menos a política do seu país lle permitise recuperar "bastante autonomía". Noutros países, como España, este tipo de cobertura é moito máis limitada e só cobre versións máis básicas e pesadas, que non achegan a mesma calidade de vida.

A pesar da autonomía que a prótese do Estado francés devolveu a Huchet, este quería máis. Así no ano 2012, atopou por casualidade o fab lab (laboratorio de fabricación, en inglés) da súa cidade, Rennes, onde descubriu todo un mundo que até entón lle era absolutamente alleo: o da impresión 3D. Neste espazo de creación colectiva onde se desenvolven proxectos low cost grazas á tecnoloxía da impresión 3D, Huchet coñeceu ao equipo de informáticos que o xestionaba e fixo unha proposta: sería entón posible fabricar prótese mioeléctricas articuladas cunha destas impresoras?

Unha pequena revolución

A resposta foi un rotundo si. Os informáticos do fab lab de Rennes asumiron con entusiasmo o reto, lanzáronse en busca de contactos e ferramentas e en menos dun ano obtiveron un primeiro prototipo de man robótica impresa en 3D capaz de articular o cinco dedos. "Aínda moi precaria, estaba feita en parte con obxectos que atopamos, como caixas de plástico e fíos de pescar", explica.

Tras dous prototipos máis, o equipo deu coa versión que actualmente Huchet porta con orgullo. Asegura que segue sendo pouco estética "e segue tendo problemas mecánicos a mellorar", pero polo menos abriu a porta a novas posibilidades que lle devolveron a esperanza. O mozo lembra: "Ver aquel primeiro prototipo e comprobar que funcionada, supuxo para min unha pequena revolución, vin que existía a posibilidade de reducir a desigualdade existente no sistema sanitario grazas á tecnoloxía e á cooperación de persoas en internet".

Para o deseño daquel primeiro prototipo, Huchet e o equipo puxéronse en contacto con Gael Langevin, o creador de Inmoov, un androide deseñado con código aberto que calquera pode fabricar na súa casa cunha impresora 3D. Grazas á súa axuda e aos seus planos, que poden descargarse gratuitamente no portal Thingiverse, deron coa man gañadora.

Co tempo, Huchet coñeceu outros proxectos que trataban de facer algo parecido en Brasil, Inglaterra, Venezuela e diversas partes do mundo, e decidiu crear unha asociación para recadar fondos e mellorar o prototipo. Así naceu a organización Bionico Hand, que por agora se autofinancia e conta cun dez membros voluntarios. O seu creador explica: "O noso obxectivo é fabricar unha prótese de man accesible para persoas con poucos recursos, que sexa sólida e robusta, como unha comercial, pero moito máis barata e fácil de reparar".

A man robótica de Huchet xa viaxou a varios países do mundo como Rusia, Italia ou EEUU para asistir a conferencias de impresión 3D onde presentar o seu proxecto e os avances no prototipo. A semana pasada, estivo tamén presente en Madrid (España), no encontro de start-up innovadoras españolas e francesas OUI Innov para expandir a súa rede de contactos. Agora buscan patrocinio e planean lanzar pronto unha campaña de crowdfunding, para poder investir no prototipo e que o seu modelo poida "porse a disposición do público canto antes".

A vantaxe de que sexa un proxecto de código aberto é que o deseño pode ser perfeccionado por programadores en todo o mundo. Huchet espera que grazas a isto a súa idea de diminuír a desigualdade entre os amputados se faga realidade e a tecnoloxía poida estar á dispoñibilidade "do maior número de persoas posible", afirma.

Para ilustrar o seu modo de ver esta desigualdade, Huchet fala do caso do tenis: "Antes era un deporte de elite, reservado a un grupo reducido de persoas que podían custearse as raquetas e tiñan terreos onde xogar, hoxe calquera pode comprarse unha raqueta por pouco diñeiro e as pistas de tenis abríronse a todo o mundo". E conclúe: "Coas próteses pasa exactamente o mesmo, hoxe só uns poucos teñen acceso aos dispositivos de calidade, pero confío en que nun futuro próximo a impresión 3D e a tecnoloxía de código aberto poidan cambiar isto".