O 62% de persoas con discapacidade ten dificultades de acceso ou uso da internet, segundo un estudo da Cátedra DicaTIC

• O estudo da Cátedra DicaTIC tivo lugar durante a xornada 'Fenda dixital e discapacidade: Retos de investigación'.

No estudo da Cátedra DicaTIC, a consellera de Innovación, Universidades, Ciencia e Sociedade Dixital, Carolina Pascual, avoga por unha 'innovación inclusiva', que permita 'avanzar cara á plena accesibilidade de todas as persoas'.

As persoas con discapacidade [3] que participaron no estudo destacan os positivos impactos das novas tecnoloxías [4] nas súas relacións sociais, acceso a formación e lecer [5], realización de xestións a distancia e o seu exercicio profesional.

Os expertos que interviñeron na xornada 'Fenda dixital e discapacidade: Retos de investigación' coinciden en que o novo contexto europeo contempla a accesibilidade [6] como prioridade, pero alcanzala esixe a implicación de todos os axentes de coñecemento, investigación, empresariais e cidadanía.

Estudo da Cátedra DicaTIC

O 62% das persoas con discapacidade atopa dificultades de acceso a Internet ou durante a súa utilización. As principais causas son a 'falta de formación', o custo da conexión e a ausencia de adaptacións ás necesidades de usuarios con diferentes tipos de discapacidade, tanto na presentación dos contidos como na navegación, segundo as conclusións do segundo 'Estudo sobre Fenda dixital e Discapacidade' realizado pola Cátedra de Fenda dixital e Diversidade Funcional (DicaTIC), promovida pola Universitat Politècnica de València (UPV) e a Conselleria de Innovación, Universidades, Ciencia e Sociedade Dixital da Generalitat Valenciana.

Neste contexto, as persoas con discapacidade reclaman unha mellora da accesibilidade ás novas tecnoloxías, aplicacións e Internet, e que sexan realmente inclusivas. É dicir, que non se trata de que se desenvolvan tecnoloxías especializadas en dar solución aos problemas de acceso ou uso de cada colectivo, senón de que estean deseñadas e adaptadas desde un principio para que poidan ser utilizadas por todas as persoas, con e sen discapacidade.

A consellera de Innovación, Universidades, Ciencia e Sociedade Dixital, Carolina Pascual, subliñou que 'a dixitalización ten que chegar a toda a sociedade; non podemos avanzar se parte dela queda atrás. Temos que implementar políticas e ferramentas que fagan posible eliminar a fenda dixital que afecta as persoas con discapacidade. É fundamental que a innovación sexa inclusiva'.

Neste sentido, os expertos que interviñeron na xornada 'Fenda dixital e discapacidade: Retos de investigación', destacaron a necesidade de avanzar en concienciación e implicación por parte de todos os axentes de coñecemento e investigación, destacando as universidades, así como a corresponsabilidade por parte das empresas e outras organizacións. Destacaron os avances que está a supoñer a nova normativa europea, que inclúe a accesibilidade como criterio central en todo tipo de proxectos, estratexias e políticas.

O director da Cátedra DicaTIC, Manuel Martínez Torán, e a investigadora da mesma, Chele Esteve, explicaron que a planificación e desenvolvemento da fase de investigación do estudo desenvolveuse entre marzo e xullo de 2021, e contou co apoio e colaboración da maioría das organizacións que traballan con colectivos con discapacidade na Comunitat Valenciana e coa implicación directa de máis de 430 persoas con distintos tipos de discapacidade (Física, Orgánica, Intelectual, Saúde Mental, Visual e Auditiva).

Case todas as persoas con discapacidade anhelan e esperan das tecnoloxías e Internet que lles acheguen un maior nivel de autonomía; que lles facilite os pequenos, pero importantes, detalles e accións da vida cotiá (desenvolverse no día a día, facer trámites e desenvolver a súa actividade laboral), e unha maior conexión e interacción social (coas súas familias, o seu círculo máis próximo e con outras persoas con circunstancias e limitacións similares).

Que tecnoloxías son as máis utilizadas e para que?

A maioría das enquisadas afirma que as novas tecnoloxías achegáronlles importantes beneficios en canto á súa relación con outras persoas (no 56,7% dos casos, que alcanza o 66,5% no caso da discapacidade intelectual) e para acceder a formación e educación (o 33,6%), ademais de para gozar de lecer, realizar xestións desde casa -destacando os trámites con Administracións e servizos públicos, de atención sanitaria e social, e xestión de prestacións-, para gañar en independencia e para exercer o seu traballo.

Neste sentido, recoñecen que o non dispoñer de acceso a estas tecnoloxías e a Internet dá lugar a unha fenda ou desigualdade. En concreto, o 79,6% das persoas que responderon á enquisa considera que é 'un impedimento' e xera 'unha desigualdade moi importante'.

A maioría das enquisadas (o 53,1%) prima o uso de aplicacións fronte ao de páxinas web. Destacan, por nivel de uso, as aplicacións relacionadas con lecer e cultura e aquelas que permiten a comunicación entre as persoas. Séguenlles as centradas en saúde e educación e, a continuación, as relacionadas co transporte, o turismo e as necesidades profesionais.

Aínda que a maioría das persoas con discapacidade que participaron no estudo "atópanse ben preparadas tecnoloxicamente", un 4,3% non dispón de conexión a Internet no seu domicilio; o 30,5% afirma que non ten smartphone propio e un 64,9%, tampouco tablet; un 19% non teñen conta de email, e un 69,7% non teñen firma dixital.

Ademais, a maioría (preto do 59%) non ten conta bancaria dixital propia e hai un uso moi baixo de contas de compra online, debido, sobre todo, á desconfianza ou temor que xera nestes colectivos as transaccións económicas online.

Os datos e conclusións do 'Estudo sobre Fenda dixital e Discapacidade: Unha perspectiva centrada nas persoas' permiten completar a visión achegada polo primeiro estudo da Cátedra de Fenda dixital e Diversidade Funcional, realizado en 2020 coa implicación das organizacións. Neste caso, contouse coa participación directa das persoas.

En concreto, 396 persoas con discapacidade completaron o cuestionario -con base nunha plataforma online, criterios de lectura fácil, linguaxe de signos e de accesibilidade dos diferentes colectivos- e levaron a cabo seis focus group, con entre cinco e sete persoas en cada un, en colaboración con Confederación Española de Persoas con Discapacidade Física e Orgánica, Cocemfe (dúas); a Federación de Persoas Xordas da Comunidade Valenciana, Fesord; Fundación ONCE, en discapacidade visual; Plena Inclusión, en intelectual, e ACOVA, a Asociación de Axuda a Persoas con Enfermidade Mental da Comunidade Valenciana. O estudo contén capítulos con análises específicas da situación e necesidades en cada tipo de discapacidade.

Xornada con expertos universitarios e emprendedores

As conclusións principais do estudo presentáronse no marco da xornada 'Fenda dixital e discapacidade: Retos de investigación', que contou con representantes institucionais, de organizacións que traballan con persoas con discapacidade e expertos en diferentes ámbitos relacionados coa investigación e o desenvolvemento de tecnoloxías accesibles.

"Nas universidades, temos unha especial preocupación pola fenda dixital e unha obrigación de afrontala e resolvela", destacou José E. Capela, reitor da Universitat Politècnica de València (UPV), na apertura da xornada.

Ao longo da sesión, interviñeron, Lourdes González, responsable da área de Tecnoloxías Accesibles da Fundación ONCE; Pilar Orero, profesora da Universidade Autónoma de Barcelona; Alejandro Moledo, do European Disability Forum; Hugo Ferrer, CEO de SemanticBots (Universitat Jaume I); Jose Mª Fernández Gil, da Unidade de Accesibilidade Dixital da Universidade de Alacante; Juan José Lull, do grupo SABIEN-ITACA (Universitat Politècnica de València), e Sandra Martínez, do grupo Polibienestar (Universitat de València).

'Os expertos mostraron hoxe que unha maneira diferente de facer as cousas é posible, infestada de retos e de oportunidades. Unha maneira que temos obrigación de aplicar, transmitir e transversalizar para avanzar cara a un uso e aproveitamento das tecnoloxías en igualdade de condicións', subliñou María Muñoz, directora xeral para a Loita contra a Fenda dixital da Generalitat Valenciana, en clausúraa da xornada.

Acceso ao documento-resumen en formato PDF, coas principais conclusións do estudo, na Web da Cátedra DicaTIC [7].

Gravación da xornada 'Fenda dixital e discapacidade: Retos de investigación' en YouTube [8].